Cesarz Fryderyk I Barbarossa zaatakowa³ w 1157 roku nasz kraj i zmusi³ ksiêcia seniora Boles³awa Kêdzierzawego do z³o¿enia upokarzaj±cego ho³du w Krzyszkowie. W traktacie pokojowym by³a m. in. mowa o oddaniu przez ksiêcia Jaksê z Kopanicy, w³adcê ksiêstwa Stodoran, le¿±cego nad Szprew±, który by³ tak¿e palatynem na dworze Boles³awa Kêdzierzawego czê¶ci ksiêstwa Stodoran. Gwarantami traktatu mieli byæ zak³adnicy: ksi±¿ê Kazimierz Sprawiedliwy brat Kêdzierzawego oraz syn Jaksy. Niestety zmar³ on wkrótce w Pradze. Jaksa po stracie syna pragn±³ ukoiæ swój ból u Grobu Pañskiego w Ziemi ¦wiêtej. Ruszyli z nim Wojs³aw Trojanowicz z rodu Powa³ów brat biskupa krakowskiego Gedeona, rycerz Jan Gniewosz z Rudawy ko³o Krakowa z rodu Strzegomów ojciec komesa Imbramo. W pocz±tkach lutego 1162 roku dotarli do Jerozolimy. Tam wst±pili do Zakonu Rycerzy Bo¿ego Grobu w Jerozolimie, powsta³ego po zdobyciu przez krzy¿owców Jerozolimy spod panowania Turków Seld¿uków. Okrzykniêty w³adc± Królestwa Jerozolimskiego Gotfryd de Bouillon, ksi±¿ê Dolnej Lotaryngii powo³a³ w lipcu 1099 roku dwudziestu tzw. kanoników, czyli ludzi ¶wieckich, którzy zamieszkali przy Bazylice Grobu Bo¿ego. Prócz tego, na jego rozkaz stanê³o 50 krzy¿owców z najlepszych domów, którzy zobowi±zali siê zbrojnie broniæ Grobu ¦wiêtego. Za zezwoleniem patriarchy jerozolimskiego Arnolda zaczêli wie¶æ ¿ycie wspólne i przybrali bia³e p³aszcze z piêcioma krzy¿ami, oznaczaj±cymi piêæ ran Chrystusa. W 1103 roku król Baldwin I da³ arcybiskupowi Jerozolimy prawo mianowania rycerzy Grobu Bo¿ego. W 1114 roku arcybiskup Arnulf de Rouex zobowi±za³ ich do przyjêcia regu³y ¶w. Augustyna. Rycerze Bo¿ego Grobu mieli prawo uczestnictwa w elekcjach patriarchów, opatów i pra³atów innych zakonów. Ich zwierzchnikiem by³ przeor w randze biskupa. Zakonem rz±dzi³a kapitu³a, sk³adaj±ca siê z przeora, podprzeora i dziekanów, a tak¿e kantora, podkantorów, prymicjarza, zwanego profesorem teologii, skarbnika, proboszcza, ja³mu¿nika oraz zakrystianina. Bo¿ogrobcy dzielili siê na braci ¶wieckich, klientów, kustoszów i sergentów (sier¿antów). Bracia ¶wieccy rekrutowali siê spo¶ród ksi±¿±t i hrabiów. Mogli mieæ ¿ony i ¶lubowali, zamiast czysto¶ci, wierno¶æ ma³¿eñsk±. Tworzyli konfraternie. Klienci tak¿e mogli byæ ¿onaci, ale w odró¿nieniu od braci ¶wieckich nie mieli prawa do zakonnej inwestytury. Kustosze wywodzili siê z ko¶cio³ów, opiekowali siê ich sprzêtami i utrzymywali porz±dek w¶ród pielgrzymów. Towarzyszyli patriarsze i pe³nili stra¿ w pancerzach u wrót bazyliki Grobu Bo¿ego. Sier¿anci stanowili zbrojn± gwardiê zakonu. Uzbrojeni w ³uki, w³ócznie, topory, miecze, i koncerze podlegali kanonikom. Wst±pienie do zakonu nastêpowa³o przez poddanie siê obrzêdowi inwestytury. Najpierw kandydaci odbywali obrzêd czuwania, czyli akt pokutny. Potem by³a liturgia s³owa, po¶wiêcenie strojów zakonnych, b³ogos³awieñstwo relikwiami Krzy¿a ¦wiêtego. Inwestytura odbywa³a siê podczas Mszy ¦wiêtej.
* * *
Po przyjêciu godno¶ci rycerza Grobu Bo¿ego orszak ksiêcia Jaksy wróci³ do Polski wraz z kanonikiem Grobu Bo¿ego, Francuzem Marcinem Gallus herbu Wielb³±d, którego wyznaczy³ patriarcha Jerozolimy Amalryk de Nesle do utworzenia polskiej ga³êzi zakonu. Jaksa nada³ Zakonowi Rycerzy Grobu Bo¿ego za zezwoleniem princepsa Boles³awa Kêdzierzawego posiad³o¶ci: Miechów, Komorów i Wielkozagórze. Równie¿ inni mo¿ni zwi±zani rodzinnie z Jaks± dokonywali darowizn na rzecz nowego klasztoru. W sumie posiad³o¶ci zakonu w Polsce obejmowa³y 34 osady, a tak¿e saliny i dziesiêciny koncentruj±ce siê wokó³ Miechowa, Che³ma ko³o Bochni, Skaryszewa i Gniezna. Tam te¿ znajdowa³y siê ko¶cio³y nadane zakonnikom, które sta³y siê pierwszymi placówkami zakonu o charakterze duszpasterskim. Boles³aw Kêdzierzawy na pro¶bê Jaksy zatwierdzi³ fundacjê klasztoru w Miechowie i przekaza³ zakonowi immunitet, obejmuj±cy zwolnienie z ciê¿arów prawa ksi±¿êcego, wymieniaj±c szczegó³owo udzia³ w wyprawach wojennych, budowê grodów, poradlne, stró¿ê, dostarczanie powozu i podwód, a tak¿e zwolnienie od jurysdykcji mincerza ksi±¿êcego. Klasztor otrzyma³ równie¿ pe³ny immunitet s±dowy, rozci±gniêty na wszystkich mieszkañców wsi klasztornych. G³ównym o¶rodkiem zakonu w Polsce sta³ siê Miechów. Marcin Gallus uzyska³ zgodê biskupa krakowskiego Mateusza i zacz±³ budowaæ ko¶ció³. Podobno Jaksa, który na kilkudziesiêciu wozach przywióz³ ziemiê z Jerozolimy kaza³ jej czê¶æ rozsypaæ i na tym miejscu stawiaæ ¶wi±tyniê. W ten sposób spe³ni³ dan± obietnicê, ¿e bêdzie stawia³ ko¶cio³y na ziemi ¶wiêtej. ¦wi±tynia stanowi³a kopiê rozszerzonej rotundy jerozolimskiej tzw. Anastazis. Mia³a kaplicê wraz z Grobem Chrystusa, w której w zachodni± ¶cianê zosta³ wmurowany kamieñ z grobu Chrystusa przywieziony z Jerozolimy. Kolejny krakowski biskup Gedeon (Gedka) konsekrowa³ ko¶ció³ 15 lipca 1186 roku, na pami±tkê zdobycia tego dnia Jerozolimy przez krzy¿owców. Obok niego powsta³o hospicjum dla chorych i pielgrzymów. Polska ga³±¼ zakonu szybko powiêksza³a siê. Ju¿ w 1163 roku Jaksa stworzy³ w Miechowie konfraterniê. Wkrótce nale¿a³o do niej piêciu kanoników. Do konfraterni przyst±pili te¿ princeps Boles³aw Kêdzierzawy, jego ¿ona Maria, ksi±¿ê Mieszko Stary, jego ¿ona Eudoksja, synowie Odon, Stefan, Boles³aw, Mieszko i W³adys³aw, ponadto ksi±¿ê Kazimierz Sprawiedliwy z ¿on± ksiê¿n± Helen± i synami Leszkiem i Konradem. Konfratrami stali siê wszyscy dobroczyñcy kanonii miechowskiej, a tak¿e pielgrzymi, którzy wrócili z Jerozolimy. Wokó³ kopii grobu Chrystusa w ko¶ciele powsta³o centrum pielgrzymkowe. W ¶wi±tyni znalaz³a siê te¿ kasetka relikwiarzowa z ziemi± z miejsc zwi±zanych z ¿yciem Chrystusa. Jaksa zamówi³ j± w warsztacie rzemie¶lniczym w Jerozolimie. Trafi³a ona do katedry na Wawelu, jako relikwiarz ¶w. Stanis³awa. Ksi±¿ê przywióz³ te¿ relikwiê drzewa krzy¿a ¶wiêtego, która znalaz³a siê potem w klasztorze benedyktyñskim w £êczycy. Jaksa zmar³ w 1176 roku. Konwent miechowski sta³ siê wkrótce jednym z najbogatszych w kraju. Na prze³omie XV/XVI wieku mia³ ju¿ dwa miasta, 48 wsi, 35 klasztorów, a tak¿e szko³y i szpitale. Posiada³ on przez pewien czas posiad³o¶ci równie¿ na terenie obecnej Nowej Huty: Krzes³awice i Ruszczê. Bo¿ogrobcy, zwani w Polsce Miechowitami prowadzili te¿ hospicja i przytu³ki. Ich duchowo¶æ opiera³a siê o najwa¿niejsz± prawdê chrze¶cijañstwa o ¶mierci i zmartwychwstaniu Chrystusa. Nazywani heroldami Pañskiego Zmartwychwstania najwa¿niejsz± sw± uroczysto¶æ obchodzili jako tytularne ¦wiêto Grobu Chrystusa, przypadaj±ce w niedzielê po Wielkanocy.
* * *
W 1489 roku papie¿ Innocenty VIII inkorporowa³ Bo¿ogrobców do zakonu Joannitów, czyli Maltañczyków. W ten sposób zakon zosta³ skasowany w wiêkszo¶ci krajów europejskich. Ale osta³ siê m. in. w Hiszpanii i Polsce. Wtedy konwent miechowski sta³ siê centralnym. Polska ga³±¼ Zakonu Rycerzy Bo¿ego Grobu w zaborze rosyjskim zosta³a zlikwidowana w 1819 roku przez w³adze. W Galicji utrzyma³a siê do po³owy XIX wieku. Ale po reaktywowaniu w 1847 roku patriarchatu Jerozolimy zakon rycerski Bo¿ego Grobu zacz±³ znowu rozkwitaæ. Pod koniec XX wieku liczy³ 19 tysiêcy cz³onków w 40 krajach na czele z Wielkim Mistrzem kardyna³em Carlo Furno. Sir John Sova, kawaler wielkiego krzy¿a angielskiej ga³êzi zakonu podj±³ próbê jego odnowienia w Polsce. Zjedna³ on Prymasa Polski ks. kardyna³a Józefa Glempa. 25 marca 1996 roku w archikatedrze ¶w. Jana Chrzciciela w Warszawie zostali przyjêci pierwsi po wielu latach polscy rycerze, a w¶ród nich krakowianin mec. Zbigniew Chojnacki. W czasie kolejnej inwestytury w 2000 roku otrzyma³ godno¶æ komandora, a jego córka Ma³gorzata zosta³a pierwsz± krakowsk± dam± Zakonu Bo¿ego Grobu. Statut Zakonu g³osi, ¿e jest to stowarzyszenie wiernych, duchownych i ¶wieckich, d±¿±ce do rozwoju kultu, popierania nauczania ko¶cielnego i dzie³ ewangelizacyjnych. M. in. wspiera materialnie patriarchat ³aciñski Jerozolimy, utrzymuje i prowadzi blisko sto szkó³ podstawowych i zawodowych w Ziemi ¦wiêtej, do których uczêszczaj± dzieci niezale¿nie od pochodzenia i wyznawanej religii. Zakon tworz± kawalerowie i damy w trzech klasach i czterech stopniach: 1. klasa kawalerów naszyjnika i dam naszyjnika, 2. klasa kawalerów: kawaler wielkiego krzy¿a, komandor z gwiazd±, komandor, kawaler, 3. klasa dam: dama wielkiego krzy¿a, dama - komandor z gwiazd±, dama - komandor. Przeorem polskiej ga³êzi zakonu jest prymas ks. kardyna³ Józef Glemp, a zwierzchnikiem - prof. dr hab. Jerzy Wojtczak–Szyszkowski. Zakon liczy 120 cz³onków, w tym 17 osób z Krakowa.
RYSZARD DZIESZYÑSKI
Podpis pod foto: Krakowscy bo¿ogrobcy z wizyt± u kard. Stanis³awa Dziwisz.
Ten serwis u¿ywa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przegl±darki oznacza zgodê na to)Prezentowane na stronie internetowej informacje stanowi± tylko czê¶æ materia³ów, które w ca³o¶ci znale¼æ mo¿na w wersji drukowanej "G³osu - Tygodnika Nowohuckiego".
