Na po¿egnanie wystawy „Modernizm w Nowej Hucie” – MEBEL – ¦CIANA, CZYLI MEBLO¦CIANKA
Pierwsze nowohuckie mieszkania w niewielkich blokach ze spadzistym dachem, bêd±cymi powieleniem dobrych przedwojennych warszawskich wzorów osiedli robotniczych, s± stosunkowo obszerne: z jasn± kuchni± i przedpokojem. W latach sze¶ædziesi±tych ci±g³y niedostatek mieszkañ na rynku powodowa³, ¿e normy powierzchniowe w nastêpnych dekadach zmienia³y siê na niekorzy¶æ, w stosunku do mieszkañ budowanych w czasach tu¿ powojennych. Tak by³o w Nowej Hucie, ale tak by³o wszêdzie. Rodzi³ siê problem – jak ma³e mieszkanie uczyniæ funkcjonalnym? Szafa na wysoki po³ysk kontra meblo¶cianka
Zreszt± do umeblowania by³y nie tylko mieszkania ale tak¿e obiekty u¿yteczno¶ci publicznej. W ogromnej ilo¶ci: na uroczysto¶æ 20-lecia przedsiêbiorstw inwestycyjnych miasta Krakowa dokonano podsumowanie. Okaza³o siê, ¿e w latach 1949 – 1969, (od rozpoczêcia budowy Nowej Huty!) oddano 172 tysi±ce izb mieszkalnych w 47 zespo³ach osiedli, w tym - 92,9 tys. izb mieszkalnych na 35 osiedlach w Nowej Hucie! Powsta³o tak¿e 99 szkól, 50 przedszkoli, 12 internatów, 15 ¿³obków, 13 przychodni i o¶rodków zdrowia, 1 szpital i 14 aptek, 489 sklepów, 298 lokali us³ugowych, 45 lokali ¿ywienia zbiorowego, 36 bibliotek i czytelni, 3 kina i 1 teatr!
W pierwszych, tradycyjnie umeblowanych mieszkaniach, wzorem przedwojennym, królowa³a solidna, dwu lub trzydrzwiowa szafa. Najczê¶ciej z orzechowego drewna - „na wysoki po³ysk”. Najpewniej pochodzi³a z Krakowskiej Fabryki Mebli, wywodz±cej siê z upañstwowionej po wojnie firmy Szymona Abrahama Mannego, powsta³ej w 1909 roku. Ale ten solidny niew±tpliwie mebel „przygniata³” swym ogromem ma³e wnêtrza mieszkañ w blokach. St±d wysi³ki architektów wnêtrz m.in. z Instytutu Wzornictwa Przemys³owego w Warszawie zmierzaj±ce do stworzenia mebli uniwersalnych i nowoczesnych. Pomys³em by³a „meblo¶cianka”, ³±cz±ca wiele funkcji. Pierwsze projekty meblo¶cianek autorstwa Stanis³awa Kucharskiego, pojawi³y siê pod koniec lat 40-tych oraz w latach 50-tych. Jednak najbardziej rozpowszechnione by³y te, powsta³e wed³ug pomys³u Czes³awy i Bogus³awa Kowalskich. By³ to zestaw mebli odpowiadaj±cy znormalizowanym wymiarom ¶cian w polskich mieszkaniach
- To by³a cecha tamtych lat: zamiast przysadzistych kszta³tów meble nowoczesne w formie: lekkie, bez zbêdnych dekoracji wykonane z nowoczesnych tworzyw: sklejki, p³yty pa¼dzierzowej, z elementami metalu, igielitu. Co wa¿ne – by³y to meble modu³owe, które mo¿na by³o dowolnie ustawiaæ, zmieniaj±c ich ostateczny kszta³t. Taka ówczesna polska Ikea! Oferuj±ca mebel z cyklu „zrób to sam”, czyli sam posk³adaj swoj± szafê ! W meblo¶ciance Kowalskich by³o m.in. ³ó¿ko, które na dzieñ mo¿na by³o z³o¿yæ w praktyczny fotel. Z dostêpno¶ci± wszystkich modu³ów by³ problem, bo poda¿ w tamtych latach poda¿ mebli by³a niewielka, a zapotrzebowanie bardzo du¿e – podkre¶la Magdalena Smaga historyk sztuki, kurator wystawy „Nowa przestrzeñ. Modernizm w Nowej Hucie” jak± mogli¶my ogl±daæ w nowohuckim Oddziale Muzeum Historycznego.
Meblo¶cianka wykonana by³a z p³yt pa¼dzierzowych (ze sklejki), a jej cech± charakterystyczn±, obok przesuwanych drzwiczek by³y otwory zamiast uchwytów (klamek), szyby zas³aniaj±ce pó³ki, a tak¿e dwubarwna kolorystyka, elementy konstrukcyjne: ¶cianki dziel±ce i pó³ki poziome wykonywano z jasnej buczyny, drzwiczki i przesuwne elementy - z mahoniowej okleiny. Ten mebel by³ obiektem po¿±dania wielu mieszkañców, ale nie³atwym do zrealizowania. Oprócz salonu z meblami nowoczesnymi w os. B-33, funkcjonowa³y sklepy meblowe w os. Centrum B, kolejny - w os. S³onecznym powsta³ w 1961 roku, ale tutaj asortyment by³ nieco bardziej tradycyjny Alternatyw± by³y te¿ sklepy Cepelii i Desa, oferuj±ce oferowa³a rzeczy na dobrym artystycznym poziomie. M.in. charakterystyczne tkaniny które s³u¿y³y do ozdoby wnêtrz, z wzorami jak dzi¶ powiedzieliby¶my etnicznymi.
Na wystawê mia³a trafiæ oryginalna meblo¶cianka Kowalskich, ale nie uda³o siê jej wypo¿yczyæ gdy¿…w³a¶cicielom nadal s³u¿y. Mie¶ci wszystko! A co bardziej nowocze¶ni lokatorzy, wykorzystuj± pewne modu³y starego mebla aran¿uj±c je do nowego wnêtrza – mówi M. Smaga. ¦wiêta Rodzina czy szklany wazon ?
O stylu mieszkania decyduj± nie tylko meble. W aran¿acji urz±dzonego w nowoczesnym stylu mieszkania z lat sze¶ædziesi±tych w Alei Ró¿ znalaz³y siê inne interesuj±ce meble, które nie straci³y na nowoczesno¶ci. Ot choæby niewielki stolik ze szklanym blatem autorstwa Hanny Lachert ze Spó³dzielni Artystów „£ad” w Warszawie z roku 1958, kiedy¶ bêd±cy na wyposa¿eniu domów kultury. Ten na wystawê po¿yczono z Biblioteki Wojewódzkiej.
- Eksponaty na wystawê wypo¿yczyli¶my g³ownie od ich dzisiejszych w³a¶cicieli – osób prywatnych. Oto charakterystyczny stolik na gazety z lampk± i pó³k± wykonan± z zielonej linki igielitowej – to by³ ówczesny synonim nowoczesno¶ci. Takie meble by³y produkowane, bardziej jako eksperymentalne, do¶wiadczalne, ale wkrótce sta³y siê bardzo popularne i przybiera³y ró¿ne kszta³ty… - mówi M. Smaga.
Gdy w tradycyjnie umeblowanym mieszkaniu na ¶cianach wisia³y przywiezione z rodzinnych stron obrazy ze ¦wiêt± Rodzin±, to w nowocze¶nie urz±dzonych wnêtrzach, modernistycznym akcentem mog³y byæ ozdobne figurki w nowoczesnym, minimalistycznym kszta³cie. Jak ta, zupe³nie wspó³cze¶nie wygl±daj±ca figurka „Dziewczyny siedz±cej” projektu Henryka Jêdrasiaka (wzór z 1958 roku!) produkowana do dzi¶ w zak³adach ceramiki w Æmielowie. Te dekoracyjne drobiazgi ju¿ zyskuj± dzi¶ u kolekcjonerów dobr± cenê. W nowohuckich mieszkaniach zachowa³o siê pewnie wiele wazonów dekoracyjnych. Nie s³u¿y³y do wk³adania do nich kwiatów - same by³y dekoracj±. Na przyk³ad ten ze szk³a lanego prezentowany na wystawie pochodzi z produkcji seryjnej, ale pierwszym który tworzy³ w ten charakterystyczny sposób by³ (zastosowa³ charakterystyczne „podci±gniecia” szk³a by³) Feliks Nawrocki, w pocz±tku lat piêædziesi±tych. On stworzy³ wzór, potem ten sposób kszta³towania (ozdabiania) szk³a sta³ siê bardzo popularny. - Nie wszyscy projektanci tych bibelotów, a nawet mebli s± nam znani. O prawach autorskich raczej siê wówczas nie mówi³o. Projekty mebli i drobiazgów powstawa³y w laboratoriach przy fabrykach mebli i Instytucie Wzornictwa Przemys³owego, gdzie spotyka³ siê zmys³ praktyczny z artystycznym. Nastêpnie inne, pañstwowe fabryki mebli wzory te powielali – zauwa¿a M. Smaga. Architekt wnêtrz radzi w… „G³osie”
Kustosz wystawy tropi³a meble i dekoracje z lat sze¶ædziesi±tych za… „G³osem Nowej Huty”, korzystaj±c z porad Janusza Trzebiatowskiego w cyklu „Architekt wnêtrz radzi który przez piêæ lat (od 1960 – 1965 roku) publikowa³ na ³amach, pokazuj±c jak zaaran¿owaæ wnêtrze, tak by by³o ono przede wszystkim funkcjonalne. Sam Janusz Trzebiatowski w Zak³adowym Domu Kultury im. Lenina w ka¿de wtorkowe popo³udnie prowadzi³ Poradniê Urz±dzania Wnêtrz Mieszkalnych. Mo¿na tam by³o zasiêgn±æ fachowej porady w zakresie urz±dzania wnêtrz, wymiany mebli, doboru przedmiotów dekoracyjnych czy kolorystyki i o¶wietlenia wnêtrz. Jak wspomina³ J. Trzebiatowski – miesiêcznie po taka poradê zg³asza³o siê do niego kilkana¶cie osób.
Wprawdzie to lata sze¶ædziesi±te nazywano dekad± meblo¶cianki, ale rozejrzyjcie siê po swoich mieszkaniach ! Ona tam nadal jest – mo¿e tylko nieco zretuszowana.
Krystyna Lenczowska
Ten serwis u¿ywa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przegl±darki oznacza zgodê na to)Prezentowane na stronie internetowej informacje stanowi± tylko czê¶æ materia³ów, które w ca³o¶ci znale¼æ mo¿na w wersji drukowanej "G³osu - Tygodnika Nowohuckiego".
