Kaleo po grecku znaczy zwo³ujê, a poniewa¿ rzymscy arcykap³ani mieli zwyczaj zwo³ywaæ ludno¶æ w pierwszym dniu miesi±ca, by obwie¶ciæ jego d³ugo¶æ, ¶wiêta przypadaj±ce w czasie jego trwania, zatem pierwszy dzieñ ka¿dego miesi±ca okre¶lano mianem calendae i st±d nasz kalendarz. W wiêkszo¶ci europejskich jêzyków nazwa kalendarza wywodzi siê z tego ³aciñskiego ¼ród³os³owu; tylko po wêgiersku kalendarz zwie siê naptar, za¶ po turecku - takvim. Zrazu w Rzymie liczono lata "ab urbe condita", czyli od za³o¿enia miasta. Rok liczy³ 304 dni, podzielone na 10 miesiêcy. Za Numy Pompliusza wprowadzono kalendarz z 355 dniami podzielonymi na 12 miesiêcy. W czasach Juliusza Cezara, w 46 roku p.n.e. ów kalendarz, zbli¿ony d³ugo¶ci± roku do ksiê¿ycowego, "spieszy³ siê" ju¿ prawie o kwarta³. Dlatego dokonano reformy i zacz±³ obowi±zywaæ kalendarz zwany juliañskim. Liczy³ on 365 dni i 6 godzin. Poniewa¿ jednak rzeczywisty rok s³oneczny ma 365 dni 5 godzin 48 minut i 48 sekund, wiêc ju¿ od pocz±tku obowi±zywania kalendarza juliañskiego zaczyna³a narastaæ kolejna ró¿nica czasowa. Co 128 lat zbiera³ siê 1 dzieñ z tej ró¿nicy miêdzy czasem rzeczywistym, a kalendarzem juliañskim. Potrzebna wiêc by³a kolejna reforma. Dokona³ jej papie¿ Grzegorz XIII w 1582 roku, który zadekretowa³, ¿e po dniu 5 pa¼dziernika, nast±pi nie 6, lecz 15 pa¼dziernika. Dlaczego na zanik 10 dni zdecydowano siê w pa¼dzierniku, a nie innym miesi±cu tego 1582 roku? Bo w tych dniach prawie nie ma ¶wi±t ko¶cielnych. Dok³adnie 15 pa¼dziernika 1582 roku kalendarz zwany gregoriañskim zacz±³ obowi±zywaæ w pañstwach katolickich - w Hiszpanii, Portugalii, na czê¶ci terytorium W³och oraz w Polsce. U nas by³o to tym ³atwiejsze, ¿e akurat w Warszawie obradowa³ Sejm i mo¿na by³o szybko zatwierdziæ reformê. Ale nie oby³o siê bez "zamieszek kalendarzowych". Przeciw owej reformie zaprotestowali mieszkañcy "ziem ruskich", tak¿e Litwini, a przede wszystkim w wiêkszo¶ci protestancka ludno¶æ przynale¿nych wtedy Rzeczpospolitej Inflant (obecnie czê¶æ Litwy, £otwa i Estonia).
Z przyjêciem reformy gregoriañskiej Francja zwleka³a do 9 grudnia 1592 roku (po którym nast±pi³ od razu 20 grudnia), przyspieszaj±c niejako nadej¶cie ¶wi±t Bo¿ego Narodzenia. Katolicy szwajcarscy, niderlandzcy i niemieccy w ksiêstwach po³udniowych uznali reformê w 1583 roku. Wêgrzy oci±gali siê a¿ do 1587 roku, ale najd³u¿ej trwa³ opór w krajach protestanckich - na terytorium ca³ych Niemiec nowy kalendarz przyjêto dopiero w 1700 roku, a w Anglii - w 1752 roku. W Europie najpó¼niej przyjê³a go Grecja, bo dopiero w 1923 roku, a na ¶wiecie - Turcja w 1927 roku. Kalendarz gregoriañski - twórc± obliczeñ doñ by³ Luigi Lilio - nie powraca³ do 46 roku przed nasza er±, kiedy zaczyna³ obowi±zywaæ kalendarz juliañski, lecz do roku 325 n. e., kiedy obradowa³ sobór w Nicei (ale nie tej francuskiej, lecz po³o¿onej na terytorium dzisiejszej Turcji). Dlatego tzw. przesilenie zimowe w kalendarzu gregoriañskim przypada na dzieñ 21 grudnia, gdy w kalendarzu juliañskim - 24 grudnia. Chodzi³o jednak o wyznaczenie równie wa¿nego ¶wiêta katolickiego Wielkiej Nocy. A w³a¶nie na soborze nicejskim przyjêto zasadê, ¿e obchodzi siê Wielkanoc w pierwsz± niedzielê po pierwszej pe³ni Ksiê¿yca przypadaj±cej po dniu wiosennej równonocy. Oznacza to, ¿e Wielkanoc mo¿e przypadaæ w okresie od 22 marca do 25 kwietnia. Inn± wa¿n± zasad± reformy kalendarza zadekretowanej przez Grzegorz XIII jest uznanie za lata przestêpne wszystkich podzielnych przez 4, ale nie przez 100, z wyj±tkiem podzielnych przez 400. Dlatego lata 1600 i 2000 by³y przestêpne, a 1700, 1800 i 1900 - nie. Kalendarz gregoriañski wyd³u¿y³ ze 128 lat do 3000 lat konieczno¶æ dodawania 1 dnia dla zniwelowania ró¿nicy miêdzy czasem rzeczywistym i kalendarzowym.
Dzisiaj w ¶wiecie niemal powszechnie obowi±zuje kalendarz gregoriañski; juliañski jest stosowany w Ko¶ciele prawos³awnym raczej dla celów liturgicznych. Ale s± pañstwa, gdzie mamy odmienne systemy kalendarza. W Izraelu, szczególnie w ¶rodowiskach ortodoksyjnych, powszechny jest kalendarz ¿ydowski, w którym Nowy Rok (Rosz ha-Szana) przypada na wrzesieñ, rok zwyk³y liczy 353 - 356 dni, a przestêpny 383 - 385 dni. Rachubê lat przyjmuje siê od stworzenia ¶wiata, zatem obecnie w kalendarzu ¿ydowskim jest rok 5768. W krajach muzu³mañskich - ale nie we wszystkich - liczy siê lata wedle kalendarza wywodz±cego pocz±tek od roku 622 n.e., od hid¿ry czyli emigracji (niektórzy mówi± ucieczki) proroka Mahometa z Mekki do Medyny. Nowy Rok przypada w pierwszym dniu roku ksiê¿ycowego. Za pocz±tek kalendarza przyjmuje siê dzieñ 15 lub 16 lipca 622 r. n.e. (naprawdê hid¿ra odby³a siê 24 wrze¶nia tego¿ roku), tak wiêc muzu³manie maj± obecnie 1427 rok AH(anno hegirae). Wprawdzie Iran i Afganistan to te¿ kraje muzu³mañskie, ale tam stosowany jest kalendarz perski. Lata liczone s± równie¿ od hid¿ry Mahometa, lecz jest to kalendarz solarny oparty na roku s³onecznym, a nie lunarny, jak muzu³mañski. Rok trwa dok³adnie 365,24242 dnia, co daje b³±d jeszcze mniejszy ni¿ w kalendarzu gregoriañskim, bo wynosz±cy 1 dzieñ na 4500 lat. Nowy Rok (Nowruz) przypada na dzieñ równonocy wiosennej, a pocz±tek kolejnego miesi±ca to przej¶cie s³oñca w nastêpny znak zodiaku. Przestêpne s± lata, które podzielone przez 33 daj± w wyniku 1,5,9,13,17,22,26,30, tak, by w ka¿dym okresie 33-letnim przypada³o 8 lat przestêpnych. W Etiopii obowi±zuje kalendarz bazuj±cy na kalendarzu koptyjskim, a ten z kolei wywodzi siê z kalendarza staroegipskiego, bêd±cego mieszanin± kalendarzy solarnego, lunarnego i agrarnego opartego na cyklu wylewów Nilu. W kalendarzu koptyjskim 12 wrze¶nia 2007 roku rozpocz±³ siê rok 2000, bowiem erê liczy siê w nim od narodzenia Chrystusa, któr± Annianus z Aleksandrii wyliczy³ na 9 rok n.e. W Korei Pó³nocnej stosuje siê kalendarz ery d¿ucze. Do daty wedle kalendarza gregoriañskiego dodaje siê kolejny rok ery d¿ucze liczonej od dnia urodzenia Kim Ir Sena 15 kwietnia 1912 r. Data pisana w ten sposób wygl±da nastêpuj±co 31 grudnia 2007 d¿ucze 96. Zmiana wprowadzona zosta³a w 1997 roku. W Indiach reformê kalendarza przeprowadzono w 1957 roku (za moment wyj¶ciowy przyjêto erê Saka, czyli 78 r. n.e.) i Nowy Rok przypada tam na dzieñ 21 marca lub 22 marca.
+ + +
Pierwszy kalendarz wydrukowa³ w Polsce Kasper Straube - w Krakowie na rok 1474 roku po ³acinie, a na rok 1516 równie¿ w jêzyku polskim. Krakowscy typografowie drukowali te¿ kalendarze, zawieraj±ce nie tylko daty powszednie i ¶wi±teczne, lecz tak¿e zbiory wiadomo¶ci z astrologii, medycyny, moralno¶ci, historii, genealogii, lekcje gospodarstwa domowego, my¶listwa, dobrych obyczajów itp. równie¿ w jêzykach obcych (cyrylicy nie wy³±czaj±c) i eksportowali swe produkty na wschód i na zachód Europy. Albo tez sami "cywilizowali" swymi umiejêtno¶ciami uznane miasta europejskie. Jednym z takich drukarzy by³ Stanis³aw Mateusz Cosmerovius, z racji swego pochodzenia zwi±zany z terenami nieodleg³ymi od dzisiejszej Nowej Huty. Cosmerovius, czyli po polsku Kocmyrzowski urodzi³ siê w 1606 roku w Wawrzeñczycach, maj±tku Tanglów. b±d¼ Danglów wywodz±cych siê z Chebu w pó³nocnych Czechach, którzy dorobiwszy siê w Krakowie znacznej fortuny kupili Kocmyrzów wraz z Wawrzeñczycami. Stanis³aw Mateusz wyuczy³ siê drukarstwa u Franciszka Cezarego, ponoæ mia³ te¿ w Krakowie w³asn± drukarniê, ale w 1640 roku przeniós³ siê do Wiednia, by przej±æ tam oficynê Formikina, jedn± z najwa¿niejszych w tym mie¶cie. W rok pó¼niej o¿eni³ siê z wdow± po poprzednim w³a¶cicielu i dziêki temu sta³ siê obywatelem miasta. Otrzyma³ te¿ tytu³ nadwornego drukarza (hofbuchdrucker) i tytu³ szlachecki, zatem doda³ do nazwiska Cosmerovius przydomek "von Lorenzberg" na pami±tkê Wawrzeñczyc (w³oski Lorenzo to polski Wawrzyniec, a w prawos³awiu t³umaczy siê to imiê jako £awrentij). Kocmyrzowski jest twórc± co trzeciej ksi±¿ki wydanej w XVII wieku w Wiedniu, a wydrukowa³ ich w sumie 350 - po ³acinie, po w³osku, po niemiecku i po wêgiersku. Tak bogaty dorobek jest wynikiem produkcji ksi±¿kowej nie tylko dzie³ naukowych (by³ drukarzem uniwersytetu w Wiedniu, ale drukowa³ te¿ dzie³a polskich naukowców), lecz tak¿e masy popularnych w owym czasie w Europie panegiryków (utworów pochwalnych), dewocjonaliów, podrêczników szkolnych wreszcie kalendarzy.
+ + +
W XXI wieku tradycyjne kalendarze, zawieraj±ce oprócz uk³adu dni tak¿e rady z ró¿nych dziedzin ciesz± siê coraz mniejszym wziêciem. W ogóle kalendarz papierowy, drukowany odchodzi powoli w niebyt. S± przecie¿ elektroniczne organizery, tak¿e w telefonach komórkowych, a po wiadomo¶ci z ró¿nych dziedzin siêga siê coraz czê¶ciej do internetu. Warto wiêc pamiêtaæ, ¿e by³y czasy, kiedy praktycznie jedynym ¼ród³em wiadomo¶ci by³ drukowany kalendarz, a jednym z najwiêkszych o¶rodków ich produkcji w Europie - Kraków. O czym lubimy zapominaæ, bo pewnie ma³o kto z mieszkañców Wawrzeñczyc jest ¶wiadom, ¿e w tej miejscowo¶ci urodzi³ siê Stanis³aw Mateusz Cosmerovius, najwiêkszy drukarz Wiednia drugiej po³owy XVII wieku.
Ten serwis u¿ywa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przegl±darki oznacza zgodê na to)Prezentowane na stronie internetowej informacje stanowi± tylko czê¶æ materia³ów, które w ca³o¶ci znale¼æ mo¿na w wersji drukowanej "G³osu - Tygodnika Nowohuckiego".
