Biblioteka
Jednym z pozyskuj±cych ksiêgi dla mogilskiego klasztoru by³ d³ugoletni opat Mogi³y - Jan Taczel z Raciborza. Bra³ on aktywny udzia³ w ¿yciu zakonu i uczestniczy³ w kapitu³ach generalnych w Citeaux , sk±d przywozi³ cenne kodeksy. Potrafi³ równie¿ znale¼æ sponsorów dla zakupu ksi±¿ek do klasztornej biblioteki w¶ród mieszczan krakowskich .
Wiêkszo¶æ zachowanych do dzi¶ inkunabu³ów, pierwszych druków, prawdopodobnie zosta³a sprowadzona do opactwa za jego w³a¶nie kadencji. Jest miêdzy nimi Biblia latina, dzie³a ¶w. Alberta Wielkiego, pisma ¶w. Augustyna, ¶w. Bonawentury, ¶w. Bernarda z Clairvaux, ¶w. Hieronima i Jakuba z Parady¿a. Za czasów Taczela (w Mogile od 1493 do 1530) powsta³a papiernia. Kolejny opat mogilski - Erazm Cio³ek, przyjaciel Erazma z Rotterdamu, znany by³ nie tylko ze swoich zami³owañ do zbierania ksi±g, ale i z aktywnej dzia³alno¶ci w celu podniesienia poziomu naukowego klasztoru. Cio³ek wzbogaci³ ksiêgozbiór cysterskiej biblioteki nie tylko w dzie³a teologiczne czy religijne, ale te¿ o ksiêgi z rozmaitych dyscyplin naukowych.
Dzisiejsza sala biblioteczna, po³o¿ona nad zakrysti± bazyliki, pochodzi z XVI wieku. Umiejscowiona zosta³a na pierwszym piêtrze – nad zakrysti±. Wiadomo ¿e w 1538 roku opat Erazm Cio³ek by³ w trakcie jej urz±dzania, ale mo¿liwe, ¿e by³a przebudowana w wiekach nastêpnych.
Cio³ek, doceniaj±c talent jednego ze swoich mnichów - Stanis³awa Samostrzelnika, zleci³ mu wykonanie dekoracji malarskiej wnêtrza biblioteki. Zdobienia – polichromie Samostrzelnika, delikatnie wij±ce siê motywy ro¶linne do dzi¶ zdobi± sklepienia bibliotecznej sali. A opata Cio³ka upamiêtnia napis: Ad honorem ed gloriam Omnipotentis Dei Fratribus suis ad utilitatem fr. Erasmus abbas fecit co znaczy „Ku czci i chwale Wszechmocnego Boga, a na u¿ytek braciom swoim sporz±dzi³ brat Erazm opat”.
¦wiadectwem nieprzeciêtnego talentu Samostrzelnika by³y równie¿ iluminacje w ksiêgach - modlitewnikach Zygmunta I Starego i jego ¿ony – Bony Sforza oraz mszale i ewangeliarzu biskupa Piotra Tomickiego. Brat Stanis³aw ilustrowa³ te¿ ¿ywoty arcybiskupów gnie¼nieñskich i ksiêgê rodu Szyd³owieckich. Dzi¶ jego wspania³e dzie³a mo¿na ogl±daæ nie tylko w Mogile lecz i w muzeach Londynu, Monachium, Mediolanu i Sankt Petersburga.
Prawdziwym bibliofilem w¶ród mogilskich opatów by³ Marcin Bia³obrzeski, w 1959 roku wybrany opatem w Mogile. To jemu zawdziêczamy rozkwit cysterskiej biblioteki i rozwój papierni, która za jego rz±dów by³a ju¿ du¿ym zak³adem zatrudniaj±cym oprócz papiernika, czterech czeladników i produkowa³a wysokiej jako¶ci papier.
Wiek pó¼niej ojcowie cystersi z Mogi³y byli w³a¶cicielami jednej z najwiêkszych w Europie papierni, z której eksportowali doskona³y papier, g³ównie do pañstwa Moskiewskiego, na Wêgry, do Siedmiogrodu, Mo³dawii i na Wo³oszczyznê. Tak¿e niektóre rêkopisy, przechowywane do dzi¶ w archiwum klasztornym, sporz±dzone zosta³y na papierze z w³asnego warsztatu. Znakiem rozpoznawczym s± filigrany tej papierni, przedstawiaj±ce infu³ê i pastora³ - insygnia w³adzy opackiej. Bibliotekarze
Biblioteka Monasterium mia³a opiekunów, mecenasów, ale i bibliotekarzy. Ich nazwiska mo¿na odszukaæ przegl±daj±c nekrologi zakonników mogilskich, gdzie, miêdzy wielu wymienionymi funkcjami pe³nionymi w klasztorze, czasami wystêpuje sformu³owanie bibliothecarius b±d¼ Praefectus Bibliothecae. Jednak¿e odnotowano tylko dzieñ i miesi±c ich ¶mierci. „Nekrolog mogilski” pochodzi z XVII wieku, a tytu³ „Prefekt Biblioteki” wymieniono m.in. przy nazwiskach Benedykta Welca, Tomasza Rayskiego, Roberta Widowskiego czy Rohna.
Zbiór biblioteki cysterskiej w Mogile kilkakrotnie by³ dewastowany i zubo¿any o najcenniejsze dzie³a. Do naszych czasów dochowa³y siê cztery inwentarze biblioteczne. Najstarszy, z 1668 roku, obejmuje 836 dzie³ religijnych w 1178 woluminach, podzielonych na 18 dzia³ów.
Urzêdowy inwentarz, sporz±dzony przez komisjê inwentaryzacyjn± w 1874 roku wylicza 2673 dzie³ w 3688 tomach. Ju¿ po sporz±dzeniu tego inwentarza zniknê³o z biblioteki w nieznany sposób kilkadziesi±t najcenniejszych dzie³, tak rêkopisów jak i druków.
W 1906 roku archiwist± i bibliotekarzem zosta³ mianowany o. Gerard Kowalski. Z pomoc± architekta F. M±czyñskiego odrestaurowa³ w 1911 roku zabytkowe wnêtrze biblioteki, wyposa¿y³ w nowe rega³y, skatalogowa³ i uporz±dkowa³ ksiêgozbiór. Wspólnie z Kazimierzem Kaczmarczykiem ojciec Gerard Kowalski opracowa³ i wyda³ w 1919 roku w Krakowie „Katalog archiwum opactwa cystersów w Mogile”. Katalog zawiera opisy 309 dyplomów pergaminowych, 609 rêkopisów archiwalnych, 258 rêkopisów bibliotecznych, 165 rêkopisów muzycznych oraz 45 map i planów. …i ksiêgi
Dzi¶ do najcenniejszych pozycji, które w przysz³o¶ci bêd± eksponowane w muzeum powstaj±cym w pa³acu opata mogilskiego bêd± m.in. starodruki. Tak cenne, jak wydrukowany w Antwerpii w 1570 roku „Theatrum Orbis Terrarum” autorstwa Abrahama Orteliusa, pierwszy nowo¿ytny atlas ¶wiata. To niezwyk³e dzie³o zawiera mapy ówczesnego ¶wiata - czterech znanych wtedy kontynentów (Ameryka, Azja, Afryka i Europa), oraz koniec mapy poszczególnych krajów. Jest tam równie¿ dok³adna mapa XVI-wiecznej Rzeczpospolitej.
„Zielnik Herbarzem z Jêzyka £aciñskiego zowi±”, autorstwa Szymona Syreniusza, wydany w Krakowie, w 1613 s³u¿y³ mnichom, co potwierdzaj± ¶lady u¿ytkowania, jako poradnik w pracach polowych i ogrodowych. Zawiera 765 opisów ro¶lin oraz sposobów ich u¿ytkowania, ale tak¿e recepty leków, przepisy potraw, sposoby zwalczania szkodników, leczenia byd³a domowego i opisy dawnych zwyczajów i obrzêdów zwi±zanych z upraw± ro¶lin. To jeden z pierwszych opisów ro¶lin Europy ¦rodkowej, ilustrowany rysunkami.
Z kolei „Aerarium chronologicum a conditio Mundo”, to rêkopis ³aciñski spisany przez Emmanuela Mayera, cystersa z austriackiego klasztoru w Lilienfeld, powsta³y na zamówienie opactwa w Mogile. To dwutomowe dzie³o opisuje dzieje ¶wiata od stworzenia do roku 1763. Zawiera tablice chronologiczne i paschalne wraz z krótkimi notkami o najwa¿niejszych wydarzeniach w danym roku. Ca³o¶æ jest kompendium wiedzy historycznej braci zakonnych w XVIII w.
***
W bibliotece cystersów panuje, jak kiedy¶, nastrój ciszy i skupienia. Wewn±trz sali, na dwubarwnej czarno-bia³ej posadzce, stoj± wzd³u¿ wysokich ¶cian, stare szafy biblioteczne. W szafach umieszczono na górnych pó³kach miniaturowe modlitewniki i malutkie dzie³a bêd±ce wspania³ymi przyk³adami sztuki typograficznej. Im ni¿sza pó³ka, tym formaty ksi±¿ek s± wiêksze. Na samym dole przechowywane s± wy³±cznie olbrzymie folia³y oprawne w grube, obci±gniête skór± deski.
Krystyna Lenczowska
Ten serwis u¿ywa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przegl±darki oznacza zgodê na to)Prezentowane na stronie internetowej informacje stanowi± tylko czê¶æ materia³ów, które w ca³o¶ci znale¼æ mo¿na w wersji drukowanej "G³osu - Tygodnika Nowohuckiego".
