W przysz³y pi±tek i sobotê w O¶rodku Kultury im. C. K. Norwida na os. Górali 5 odbêdzie siê IV Nowohucki Maraton Filmowy. W programie imprezy znajd± siê projekcje, spotkania z autorami filmów w Sali Kina Studyjnego „Sfinks” oraz mini recitale i spotkania towarzyskie w kawiarni O¶rodka. Szczegó³owy program w uzupe³nieniu newsa.
Towarzyszyli¶my mu w jego ostatniej ziemskiej drodze ODSZED£ KAZIMIERZ FUGIEL
We wtorek 14 sierpnia br. przyjaciele i znajomi ¶p. Kazimierza Fugla towarzyszyli Jego ostatniej ziemskiej drodze. Tego dnia o godz. 12.00 w wype³nionej wiernymi Arce Pana zosta³a odprawiona Msza ¶w. w intencji Zmar³ego, a godz. 13.30 na cmentarzu w Grêba³owie odby³ siê Jego pogrzeb. Koncelebrowanej Mszy ¶w. przewodniczy³ opat tyniecki o. Bernard Sawicki OSB, sylwetkê Zmar³ego w homilii nakre¶li³ ks. pra³at Stanis³aw Podziorny, a pogrzeb poprowadzi³ kapelan „Solidarno¶ci” ks. W³adys³aw Palmowski. W uroczysto¶ciach pogrzebowych udzia³ wziêli przedstawiciele w³adz „Solidarno¶ci”, proboszczowie i kap³ani nowohuckich parafii, pos³owie, radni Krakowa i województwa ma³opolskiego oraz rzesze tych, dla których Kazimierz Fugiel by³ wzorem.
+ + +
Kazimierz Fugiel urodzi³ siê 30 marca 1941 roku w Markowej, powiat ³añcucki. Do Nowej Huty przyjecha³ „za chlebem” w 1960 roku. Znalaz³ zatrudnienie jako tokarz w Zak³adzie Mechanicznym Kombinatu. 19 sierpnia 1980 r. jako pierwsza w Hucie im. Lenina zastrajkowa³a nocna zmiana Zak³adu Mechanicznego. Kazimierz Fugiel by³ jednym z tych, którzy stanêli na czele robotniczego protestu. W³±czy³ siê bardzo aktywnie w tworz±c± siê nowohuck± „Solidarno¶æ”. To dziêki Niemu i Jego umi³owaniu Boga, po raz pierwszy w historii Huty odprawiona zosta³a Msza ¶wiêta na terenie Kombinatu – by³o to 27 marca 1981 roku. Po wprowadzeniu stanu wojennego czynnie w³±czy³ siê w pomoc aresztowanym kolegom i ich rodzinom. Za pomoc tê sam zosta³ aresztowany
i internowany w 1982 roku w Za³ê¿u.
Po wyj¶ciu z internowania nie zaprzesta³ swojej spo³ecznej i zwi±zkowej dzia³alno¶ci. W kwietniu 1988 roku by³ tym, który ponownie, jako jeden z pierwszych, stan±³ na czele hutniczego protestu daj±cego Polsce upragnion± wolno¶æ. Po powrocie do legalnej dzia³alno¶ci Zwi±zku w 1989 roku na II Walnym Zebraniu Delegatów Komisji Robotniczej Hutników zosta³ wybrany cz³onkiem Zarz±du hutniczej „Solidarno¶ci”. Zajmowa³ siê sprawami socjalnymi. Spotykanie siê na co dzieñ z lud¼mi potrzebuj±cymi wsparcia i pomocy przynios³o decyzjê o powo³aniu w marcu 1990 roku instytucji charytatywnej – Towarzystwa Solidarnej Pomocy. Dziêki jej uruchomieniu tysi±ce ludzi mog³o i mo¿e korzystaæ z pomocy TSP – apteki darów, wypo¿yczalni sprzêtu rehabilitacyjnego, dop³aty do kosztownych leczeñ, pomocy rzeczowej i finansowej w trudnych sytuacjach losowych, wypoczynku dzieci (tak¿e z Litwy, Bia³orusi i Ukrainy), pomocy ¿ywno¶ciowej dla najbardziej potrzebuj±cych, kolacji wigilijnych dla osób starszych i samotnych itd. Kiedy w 1997 roku Polskê nawiedzi³a ogromna powód¼ - Kazimierz Fugiel by³ jednym z pierwszych, którzy dotarli z pomoc± powodzianom z okolic Raciborza.
Prezesa TSP trudno by³o zastaæ siedz±cego za biurkiem. Potrzebuj±cych i go¶ci wita³ ubrany najczê¶ciej w roboczy kombinezon, w ma³ym warsztacie, ze ¶rubokrêtem lub kombinerkami w d³oni. Zawsze by³o co¶ do naprawy ze sprzêtu rehabilitacyjnego. Wiele z rzeczy, które s± w asortymencie TSP, to w³asnorêczna produkcja Kazimierza i jego kolegów wolontariuszy, w wiêkszo¶ci by³ych i obecnych pracowników nowohuckiej Huty.
Kazimierz Fugiel za sw± dzia³alno¶æ charytatywn± w roku 1996 otrzyma³ nagrodê Krakowskiego Sejmiku Samorz±dowego, a w 1997 roku – g³osami czytelników „Gazety Wyborczej” – zosta³ laureatem nagrody „¦ladem cz³owieka”. W 1998 roku otrzyma³ pierwszy br±zowy medal Cracoviea Merenti, przyznany przez Miasto Kraków jako wyraz uznania dla wieloletniej pracy na rzecz potrzebuj±cych mieszkañców Krakowa. Podczas XVIII Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarno¶æ” w 2005 roku 15 osób otrzyma³o pami±tkowy medal przygotowany specjalnie na 25 rocznicê powstania Zwi±zku. Kazimierz Fugiel by³ jednym z tych, którzy otrzymali medal.
Pomimo ciê¿kiej i d³ugotrwa³ej choroby ca³y czas interesowa³ siê dzia³alno¶ci± stworzonej przez siebie instytucji charytatywnej, pomaga³ innym... (rw)
Agencja Promocyjna NH STYLE zachêca wszystkich Nowohucian do zakupu wakacyjnych koszulek z wizerunkiem nowohuckiego Czo³gu IS-2. Koszulki s± dostêpne we wszystkich rozmiarach i w przystêpnej cenie - 29 z³otych. 15 procent z ka¿dej koszulki zostanie przeznaczone na koszty powrotu czo³gu do domu!. „1949 Club” jak powszechnie wiadomo, znajduje siê w os. Uroczym 12. Zachêcamy te¿ do odwiedzania naszej strony www.1949club.pl. Istnieje mo¿liwo¶æ zamówienia nowohuckich koszulek i innych souvenirów drog± e-mailow± lub telefoniczn±. Na obszarze Nowej Huty dowóz jest gratisowy! Zapraszamy!
Pawe³ Derlatka i Maciej Twaróg
CENTRUM PAMIÊCI „SOLIDARNO¦CI” I DUSZPASTERSTWA HUTNIKÓW
Krystalizuje siê koncepcja powo³ania w dawnej kaplicy przy ko¶ciele M.B. Czêstochowskiej na os. Szklane Domy
O maj±cym powstaæ w dawnej kaplicy przy parafii M. B. Czêstochowskiej na os. Szklane Domu Centrum „Solidarno¶ci” pisali¶my ju¿ w tegorocznym numerze wielkanocnym. Od kwietnia wiele siê zmieni³o, a sama idea organizacji w tym miejscu placówki, która pe³ni³aby zarazem funkcjê muzealn±, jak i edukacyjn±, nabiera coraz bardziej realnych kszta³tów.
W czwartek12 lipca br. do cysterskiego klasztoru na Szklanych Domach, na zaproszenie proboszcza parafii, o. Niwarda Karszni oraz przewodnicz±cego Miêdzyzak³adowej Organizacji Zwi±zkowej NSZZ „Solidarno¶æ” Mittal Steel Poland S.A. – Kraków, W³adys³awa Kieliana przyby³o ok. 50 osób, które utworzy³y Radê Patronack± planowanego przedsiêwziêcia. Znale¼li siê w niej zarówno cz³onkowie dzia³aj±cego od czasów stanu wojennego na Szklanych Domach Duszpasterstwa Hutników, cz³onkowie opozycji i uczestnicy strajku na hucie po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego oraz cz³onkowie Komisji Robotniczej Hutników.
O. Niward Karsznia i W³adys³aw Kielian przedstawili obecnym wstêpne porozumienie, jakie zosta³o wypracowane przy udziale hutniczej „Solidarno¶ci”, parafii M. B. Czêstochowskiej i krakowskiej Kurii Metropolitalnej. Zgodnie z porozumieniem parafia u¿yczy budynku by³ej kaplicy parafialnej na tworzone Centrum, a stron±, która bierze na siebie odpowiedzialno¶æ za utrzymanie budynku i urz±dzenie w nim placówki historyczno-edukacyjnej bêdzie Miêdzyzak³adowa Organizacja Zwi±zkowa NSZZ „Solidarno¶æ” Mittal Steel Poland w Krakowie. Obaj mówcy podkre¶lali znaczenie, jakie w stanie wojennym odegra³a parafia na Szklanych Domach – zarówno w zakresie ¿ycia religijnego jak i spo³eczno-patriotycznego. Mówi³ o tym tak¿e lider Duszpasterstwa Hutników, Zbigniew Ferczyk, przypominaj±c wiele akcji o charakterze pomocowym, podejmowanym przez Duszpasterstwo Hutników w stanie wojennym. Przypomnia³ o organizowanych na Szklanych Domach Mszach ¶w. za Ojczyznê oraz o tradycji pielgrzymek do grobu ¶w. Rafa³a Kalinowskiego. Parafia na Szklanych Domach w stanie wojennym by³a wa¿nym – obok Arki Pana, Mistrzejowic i Mogi³y, gdzie dzia³alno¶æ prowadzi³o Duszpasterstwo Nauczycieli „Ostoja” - centrum wspierania walcz±cych o godno¶æ i wolno¶æ robotników.
W trakcie spotkania wielu mówców podkre¶la³o, ¿e Centrum Pamiêci „Solidarno¶ci” i Duszpasterstwa Hutników musi mieæ charakter przedsiêwziêcia bardzo profesjonalnego i nowoczesnego. To musi byæ placówka atrakcyjna tak¿e dla m³odzie¿y, która tutaj mog³aby spotykaæ siê na lekcjach historii. To musi byæ placówka ¿ywa – podkre¶la³ Edward Nowak.
Zebrani wy³onili ze swojego grona sze¶cioosobowy zespó³, który zajmie siê wypracowaniem formu³y nowej placówki. Po jej wypracowaniu, projektem Centrum zajm± siê architekci i plastycy. Merytoryczn± wspó³pracê z now± placówk± zadeklarowa³, obecny na spotkaniu, dyrektor krakowskiego oddzia³u Instytutu Pamiêci Narodowej, prof. Ryszard Terlecki.
+ + +
Inicjatywa powo³ania Centrum Pamiêci Solidarno¶ci i Duszpasterstwa Hutników jest wyj±tkowo cenna. Nowa Huta w latach stanu wojennego stanowi³a – obok Wroc³awia – o¶rodek najsilniejszego oporu wobec totalitarnego ustroju komunistycznego. Co prawda, od pocz±tku lat 90-tych ub. wieku, istnieje Izba Pamiêci „Solidarno¶ci” na terenie Mittal Steel Poland, ale dostêp do niej jest do¶æ trudny dla zwyk³ych mieszkañców czy uczniów. Nowa, i profesjonalnie przygotowana, placówka zlokalizowany bêdzie w sercu Nowej Huty. A co najwa¿niejsze, bêdzie do niej swobodny dostêp. O postêpach w powstawaniu nowej placówki bêdziemy informowaæ na bie¿±co.
(f)
Spó³ka Apollo Film og³asza konkurs na rewitalizacjê budynku by³ego kina ¦wit, rozstrzygniêcie jest planowane na koniec tego roku.
- Wczesn± wiosn± tego roku rozpoczêli¶my przygotowania do konkursu, którego celem jest wy³onienie strategicznego operatora kina ¦wit i rewitalizacja tego obiektu. Tak jak wcze¶niej deklarowali¶my, jeste¶my zainteresowani wy³±cznie d³ugoletnimi umowami najmu. Konkurs ruszy w najbli¿szych dniach, stosowne og³oszenie pojawi siê równie¿ na ³amach G³osu – Tygodnika Nowohuckiego. Przede wszystkim dlatego, ¿e zale¿y nam na inicjatywach wpisuj±cych siê w potrzeby lokalnej spo³eczno¶ci – mówi Tomasz Maciejowski, prezes zarz±du Apollo Film – spó³ki, która jest w³a¶cicielem obiektu.
Znane s± ju¿ wstêpnie warunki konkursu. Oferty powinny przede wszystkim uwzglêdniaæ potrzeby mieszkañców Nowej Huty, a sam obiekt ma byæ w ca³o¶ci otwarty. Przysz³y strategiczny operator bêdzie musia³ uwzglêdniæ niezbêdne inwestycje, z zastrze¿eniem zachowania obecnej bry³y budynku i przywrócenia pierwotnej architektury wnêtrz.
– W konkursie preferowane bêd± oferty uwzglêdniaj±ce prowadzenie dzia³alno¶ci w zakresie przemys³u czasu wolnego, zgodnie ze strategi± spó³ki Apollo Film i strategi± rozwoju Województwa Ma³opolskiego. W konkursie mog± startowaæ jednak wszystkie podmioty, które stworz± ciekaw± koncepcjê zagospodarowania obiektu i przedstawi± rozs±dn± dla nas ekonomicznie ofertê najmu – twierdzi prezes Apollo Film.
Obecny w³a¶ciciel obiektu, spó³ka Apollo Film zakoñczy³a w³a¶nie pierwszy etap restrukturyzacji naprawczej. Skonstruowana strategia rozwoju firmy uwzglêdnia równie¿ podjêcie dzia³añ w kinie ¦wit. W budynku tym zosta³y wykonane ju¿ pierwsze inwestycje – w³a¶ciciel wymieni³ wszystkie okna, wyremontowa³ pokrycie dachowe i instalacjê CO. Wstêpnie uporz±dkowano równie¿ elewacjê, grupuj±c reklamy w dwóch pylonach na frontowej ¶cianie obiektu.
– Nie bêdziemy podejmowali ¿adnych nerwowych dzia³añ, obecni najemcy lokali handlowych i us³ugowych w ¦wicie mog± byæ spokojni. Konkurs zostanie rozstrzygniêty dopiero pod koniec bie¿±cego roku, wówczas rozpoczniemy przygotowania do programu zmian i przyst±pimy do negocjacji umów z potencjalnymi wykonawcami. Chcemy starannie przeprowadziæ ca³y proces, st±d po¶piech jest niewskazany – mówi Tomasz Maciejowski, prezes Apollo Film.
Spó³ka Apollo Film jest m. in. operatorem kina Kijów i kina studyjnego Mikro, wspó³producentem dwóch festiwali filmowych (Krakowski Festiwal Filmowy oraz festiwal Etiuda and Anima) i wydawc± miesiêcznika kulturalno-miejskiego „nanude”. Grupa Apollo Film, w sk³ad której obok spó³ki wchodz± trzy fundacje, prowadzi równie¿ szereg projektów multimedialnych i edukacyjnych. Jednym z najciekawszych jest projekt Multimedia@lna Szko³a, w ramach którego szko³y, w tym tak¿e z terenu Nowej Huty, otrzymuj± dofinansowanie po oko³o 30 tys. z³otych z przeznaczeniem na realizacjê multimedialnych projektów edukacyjnych. Spó³ka jest w³asno¶ci± Województwa Ma³opolskiego.
(f)
W czwartek, 5 lipca na placu Centralnym w Nowej Hucie otwarto uroczy¶cie wystawê wielkoformatowych zdjêæ obrazuj±cych przesz³o¶æ Nowej Huty oraz terenów, na których j± zbudowano. Uroczysto¶æ otwarcia plenerowej ekspozycji zgromadzi³a t³um ludzi – byli w¶ród nich zarówno cz³onkowie w³adz Krakowa, dzia³acze kultury, fotograficy jak i zwykli mieszkañcy.
Z okazji otwarcia wystawy poprosili¶my o krótk± rozmowê jej autora Adama Gryczyñskiego.
+ Wystawa zrobi³a prawdziw± furorê. Ju¿ na kilka dni przed jej oficjalnym otwarciem mo¿na by³o zobaczyæ dziesi±tki mieszkañców, którzy od rana do wieczora studiowali zamieszczone na niej zdjêcia, wymieniali siê komentarzami… Czy na wystawie znajdziemy zdjêcia znanych nowohuckich, a mo¿e i krakowskich fotografików?
Adam Gryczyñski: Ale¿ oczywi¶cie. S± znakomite zdjêcia Stanis³awa Senissona, Romana Weso³owskiego, Zbigniewa Kota, Roberta Kosieradzkiego, Adama Bujaka, Jana Zycha, Stanis³awa Markowskiego i wielu innych. Szczególn± warto¶æ maj± te¿ stare, czêsto przedwojenne zdjêcia nieznanych autorów, których u¿yczyli nam ich prywatni w³a¶ciciele. Dziêki tym ostatnim zdjêciom mo¿emy poznaæ przesz³o¶æ ziem, na których zbudowana zosta³a Nowa Huta.
+ O tym, ¿e wystawa cieszy siê ogromnym zainteresowanie ¶wiadcz± tak¿e dziesi±tki e-maili, które ci±gle otrzymujesz. Czy mo¿esz przytoczyæ kilka najbardziej charakterystycznych?
AG: Proszê bardzo.
„Ogl±daj±c wystawê my¶lê o moich trzech Janach. Janie – dziadku, ch³opie z podkrakowskich Bieñczyc, który kocha³ pracê na ziemi, prze¿y³ pierwsz± wojnê ¶wiatow± tylko dlatego, ¿e nie wykona³ rozkazu padnij i kula trafi³a go w nogê, a nie w g³owiê. Musia³ ¿yæ, bo w Bieñczycach zosta³a moja babcia, wdowa z dwójk± ma³ych dzieci. Ziemiê, któr± kocha³ straci³. Drugi Jan to, mój ojciec, urodzony ju¿ w wolnej Polsce. Tata budowa³ Hutê Lenina By³ kierownikiem budowy. Piece martenowskie, wszystkie kominy, to jego dzie³o. Z jednego komina spad³ i tylko cudem prze¿y³. Mia³ nadziejê, ¿e to, co robi sprawi, ¿e ludziom bêdzie siê ¿y³o l¿ej. By³ ju¿ inteligentem. Nie chcia³ mieszkaæ w Hucie. Trzeci, to Janek, mój syn. To ju¿ Krakowianin - nie tak, jak jego dziad Krakowiak. Mieszka w Bieñczycach ju¿ 11 lat . Wróci³ do miejsca gdzie ¿yli jego przodkowie”.
El¿bieta D.
„Jestem pod wra¿eniem otwarcia plenerowej wystawy “Nowa Huta - najm³odsza siostra Krakowa”. Wraca³em do domu z u¶miechem na ustach, z lekkim i czystym sercem, jak po rozgrzeszeniu. Dost±pi³em jakiego¶ oczyszczenia pamiêci, tego wrêcz antycznego “katharsis”. Dawno czego¶ takiego nie dozna³em, wiêc chcia³bym jeszcze raz podziêkowaæ Panu Adamowi za wszystko i ¿yczyæ, by fala ludzkiej ¿yczliwo¶ci jak najd³u¿ej go unosi³a wyzwalaj±c zapa³ i natchnienie do dalszej pracy”.
Tadeusz M.
Oczywi¶cie listów, takich jak te dwa, przytoczone powy¿ej (przytoczone zreszt± nie w ca³o¶ci), jest o wiele wiêcej. Serdecznie za nie wszystkim dziêkujê.
+ A ja dziêkujê Ci za rozmowê.
AG: Skoro ju¿ tak sobie dziêkujemy, to pozwól, ¿e chcia³bym jeszcze raz publicznie podziêkowaæ Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kazimierzowi M. Ujazdowskiemu, panu pos³owi Zbigniewowi Wassermannowi, prezydentowi Krakowa panu Jackowi Majchrowskiemu i panu Maciejowi Twarogowi. Bez ich pomocy i wsparcia tej wystawy na pewno by nie by³o.
Rozmawia³ Jan L. Franczyk
Fot. Jan Zych
Fot. Jan Franczyk
Gdy 16 grudnia 2005 roku w „G³osie-Tygodniku Nowohuckim” opublikowali¶my materia³ na temat pierwszego nowohuckiego komiksu wydanego w obiegu podziemnym, w 1986 roku, dokumentuj±cego pierwsze lata stanu wojennego w Nowej Hucie, nie przypuszczali¶my, ¿e sprawa bêdzie mia³a nieoczekiwany ci±g dalszy.
W ubieg³ym tygodniu w naszej redakcji zjawi³ siê jego autor, Marian Stachniuk, autor komiksu. – S³uchaj, mam sprawê. Chcia³bym odnale¼æ cz³owieka, który byæ mo¿e uratowa³ ¿ycie mojej znajomej. W komiksie „1478 dni Nowej Huty” znalaz³ siê rysunek zas³aniaj±cej siê przed ciosami zomowców m³odej kobiety. To by³o 31 sierpnia 1982 roku. Scenê tê narysowa³ Piotr Warish, w stanie wojennym bliski wspó³pracownik ks. Kazimierza Jancarza. Ta, katowana przez zomowców kobieta, to Ewa. W jej mieszkaniu drukowali¶my nielegalne gazety i ulotki. Niedawno otrzyma³em od niej fotografie zrobione jej kilka po pobiciu. Opowiedzia³a mi te¿ swoj± historiê – mówi Marian Stachniuk.
Relacja Ewy
Od 13 grudnia 1981 roku zdarza³o mi siê z czêstotliwo¶ci± oko³o raz w miesi±cu, staæ tam, gdzie ZOMO. 31 sierpnia 1982 roku, wczesnym popo³udniem piêknego dnia do ³±czy³am do manifestacji, która uformowa³a siê przed bram± kombinatu Huty im. Lenina. By³o to chyba wyj¶cie pierwszej zmiany, a zatem oko³o 14.00. W okolicy skrzy¿owania alei, wówczas Lenina, z ulic± Bulwarow± pochód napotka³ pierwsz± zaporê ZOMO. Sz³am w pierwszych jego szeregach i jako¶ musia³am odcinaæ siê od t³umu otaczaj±cych mnie mê¿czyzn. Bia³a bluzka i kolorowa letnia spódnica, musia³y zwróciæ uwagê ch³opców od Kiszczaka. W sekundzie otoczy³ mnie t³um – tarcz, mundurów i tych przera¿aj±cych przy³bic, zniekszta³caj±cych ludzkie rysy. Ch³opcy pu¶cili w ruch pa³ki i walili we mnie gdzie popadnie. Metodycznie, i g³ównie, w g³owê. Zas³ania³am siê rêkami, ale po 2 czy 3 minutach powalili mnie na kolana i wtedy, ju¿ pó³przytomn±, ocuci³ mnie przeszywaj±cy ból wyrywanej z prawego barku rêki. Okaza³o siê, ¿e mê¿czyzna, którego rysów twarzy nawet nie zapamiêta³am, wyrwa³ mnie, w sensie jak najbardziej dos³ownym, spo¶ród sfory zomowców i nastêpnie przerzuci³ przez ogrodzenie pobliskiej szko³y. Tam zajêli siê mn± jacy¶ dobrzy ludzie, którzy wsadzili mnie w czyj¶ samochód – opowiada Ewa.
Chcia³abym go poznaæ i podziêkowaæ
Nie znam mego wybawcy, ale chcia³abym mu podziêkowaæ. Chcia³abym tak¿e go poznaæ. Mo¿e kto¶ zapamiêta³ ten incydent? My¶lê, ¿e bêdê mia³a okazjê osobi¶cie podziêkowaæ za ocalenie. Bez tej pomocy mo¿e zat³ukliby mnie na miejscu. Chcê tak¿e podziêkowaæ ówczesnej „za³odze” Szpitala Pediatrycznego w Prokocimiu. Tam udzielono mi pomocy i leczono mój uszkodzony staw – dodaje kobieta.
Pani Ewa nie chce ujawniaæ swojej to¿samo¶ci, ale chêtnie spotka siê ze swoim wybawc±. Za naszym po¶rednictwem, zarówno ona jak i Marian Stachniuk, apeluj± do Czytelników „G³osu” – mo¿e kto¶ zapamiêta³ scenê sprzed lat? Mo¿e ten tekst przeczyta sam zainteresowany? Je¶li siê znajdzie, skontaktujemy go z pani± Ew±. Na pewno.
Jan L. FRANCZYK
Strona tytu³owa komiksu.
Rysunek przedstawiaj±cy scenê pobicia m³odej kobiety, jaka mia³a miejsce w trakcie manifestacji 31 sierpnia 1982 roku.
Zdjêcie pani Ewy zrobione kilka dni po sierpniowej demonstracji.
Za kilka lat mieszkañcy Nowej Huty i Krakowa zamiast do k±pielisk geotermalnych w Besenowej czy Oravicy na S³owacji byæ mo¿e bêd± mogli udaæ siê do… Przylasku Rusieckiego. Tak! To nie primaaprilisowy ¿art. W Przylasku Rusieckim, w rejonie ul. K±kolowej i gen. Karaszewicza-Tokarzewskiego, na dzia³ce nale¿±cej do gminy, na g³êboko¶ci ok. 1600 metrów znajduj± siê ¼ród³a o temperaturze 40-45 st. C. Powsta³o ju¿ wstêpne studium wykonalno¶ci zagospodarowania wód geotermalnych dla celów rekreacyjnych. W³adze Krakowa chcia³yby, aby o¶rodek z k±pieliskiem powsta³ na zasadzie partnerstwa publiczno-prywatnego. Miasto wnios³oby dzia³ki, a zainteresowana firma (lub firmy) - pieni±dze. Inwestycja by³aby realizowana w kilku etapach. Najpierw, za 27 milionów z³, powsta³by o¶rodek rekreacyjny z zapleczem i czê¶ci± gastronomiczn±. Pó¼niej wybudowane zosta³y by baseny otwarte i zamkniête, boiska do pi³ki siatkowej, boiska do tenisa, place zabaw i parkingi. W trzecim etapie powsta³by zak³ad leczniczo-balneologiczny (by³oby to celowe, gdy¿ gor±ce ¼ród³a w Przylasku Rusieckim maj± podwy¿szon± zawarto¶æ sk³adników mineralnych). Inwestycja zasta³aby zamkniêta urz±dzeniem w rejonie k±pieliska parku. Koszt ca³ej inwestycji oszacowano wstêpnie na ok. 35 milionów z³.
(f)
Od czwartku, 5 lipca na placu Centralnym w Nowej Hucie ogl±daæ mo¿na wspania³± wystawê wielkoformatowych zdjêæ obrazuj±cych przesz³o¶æ Nowej Huty i terenów, na których j± zbudowano. Wystawa bêdzie czynna do 20 wrze¶nia br.
Mogi³a, Bieñczyce, Czy¿yny, Pleszów, Grêba³ów, Krzes³awice, Lubocza – te miejscowo¶ci znik³y z mapy Ma³opolski, a wydziedziczeni mieszkañcy – gospodarze tych ziem – musieli znale¼æ sobie nowe miejsce w ¿yciu. Po 1949 roku powsta³o tu nowe “socjalistyczne”, jak chcia³a ówczesna w³adza, miasto.
Nowa Huta od 31 marca 1951 roku jest dzielnic± Krakowa. Ma niespe³na 60 lat licz±c od daty rozpoczêcia budowy. W porównaniu z prastarym Krakowem to ledwie u³amek historii, a jednak jest swoistym fenomenem nawet w europejskiej skali. Ma w sobie co¶, co nieustannie intryguje kolejne pokolenia historyków, socjologów, demografów, pisarzy, dziennikarzy i artystów próbuj±cych zmierzyæ siê z tym osobliwym tematem. W ci±gu kilku zaledwie dziesiêcioleci ukszta³towa³a siê tu “ma³a ojczyzna”, dokona³a siê integracja mieszkañców.
Nowa Huta by³a niew±tpliwie wytworem politycznym, mia³a neutralizowaæ mieszczañski, zachowawczy Kraków. Jest okrzep³ym i nadal rozbudowuj±cym siê organizmem i bytem spo³ecznym. ¦piewano o niej piosenki, powstaj± filmy, audycje reporta¿e, ma znane i prê¿nie dzia³aj±ce obiekty kultury, salony wystawowe, teatry, szko³y, obiekty sportowe. Wyros³e z europejskiego ducha wielokierunkowe przedsiêwziêcia w³adz, instytucji i jednostek sprzyjaj± o¿ywieniu tego miejsca, kreuj±c w ¶wiadomo¶ci spo³ecznej pozytywny obraz dzielnicy.
W dziejach Nowej Huty zogniskowa³y siê blaski i cienie ca³ej powojennej historii Polski: potê¿ne zrywy ku niepodleg³o¶ci, ale i fala wyw³aszczeñ w latach 50. XX w., prze¶ladowania, ideologiczna indoktrynacja. Walka o w³asn± to¿samo¶æ, wolno¶æ i w obronie wiary zosta³a dobitnie wyra¿ona w kwietniu 1960 r. obron± nowohuckiego krzy¿a. Dokona³ siê wtedy radykalny zwrot w spo³ecznej ¶wiadomo¶ci, co tak¿e skutkowa³o zmian± wizerunku robotniczej dzielnicy Krakowa. W 1977 roku wybudowano tu pierwszy ko¶ció³ – Arkê Pana w Bieñczycach. Papie¿ Jan Pawe³ II w homilii wyg³oszonej w czasie mszy ¶w. odprawionej 9 czerwca 1979 roku przed opactwem OO. Cystersów w Mogile przypomnia³, ¿e gdy budowano Nowa Hutê “mo¿e nie u¶wiadamiano sobie, ¿e powstaje ona przy tym Krzy¿u, przy tej relikwii, któr± wraz z prastarym opactwem cysterskim odziedziczyli¶my po czasach piastowskich”. W latach 80. Now± Hutê, bastion “Solidarno¶ci” ogarnê³a potê¿na fala strajków, demonstracji. Od kuli funkcjonariusza SB zgin±³ Bogdan W³osik, a jego pogrzeb by³ wielka manifestacj± na rzecz wolno¶ci.
Pierwszymi ofiarami komunizmu byli mieszkañcy tutejszych wsi. O nich niemal zupe³nie zapomniano, a przecie¿ ponie¶li wielkie ofiary, utracili ¿yzn± ziemiê i dobrze zorganizowane gospodarstwa – dorobek ¿ycia wielu pokoleñ; za tzw. odszkodowania – je¿eli je podjêli – mogli sobie kupiæ garnitur, radio lub zegarek na rêkê. Ludzie ci byli przepojeni mi³o¶ci± do Boga i Ojczyzny, kultywowali tradycje narodowe, ludowe i rodzinne. Latem 1949 roku nie pozwolono im nawet zebraæ z pól dojrzewaj±cego zbo¿a. Zgromadzeni wówczas na wzgórzu pod kopcem Wandy patrzyli bezsilnie na te ³any, pomstowali. Wioski uleg³y zburzeniu, ch³opi rozproszeniu, a ludzkich krzywd nigdy nie wyrównano.
Mo¿e ten album i wystawa chocia¿ symbolicznie przywróc± im nale¿n± godno¶æ? Stare zdjêcia uwieczni³y wyraziste, dumne postaci. Rzadko przy pracy, która by³a istot± ich ¿ycia, czê¶ciej w sytuacjach ¶wi±tecznych, szczególnych. Fotografie ukazuj± uroczysto¶ci rodzinne i wiejskie, organizatorów ¿ycia spo³ecznego i kulturalnego – zawieraj± ogromny ³adunek prawdy, s± wymownym dokumentem. Warto siê pochyliæ nad tymi obrazkami pieczo³owicie przechowywanymi przewa¿nie w domowych archiwach. “A nam siê przyda taka chwila, ¿eby nad ¿yciem siê zatrzymaæ” – napisa³ w piêknym wierszu Adam Ziemianin. Bohaterowie zdjêæ byli tu przed nami. Uczciwie i z odwag± pokazali co to znaczy kochaæ Ojczyznê i m±drze jej s³u¿yæ.
“Naród, który traci pamiêæ, traci sumienie” – pisa³ Zbigniew Herbert. Nierzadkie uczucie niechêci i obojêtno¶ci w stosunku do Nowej Huty obecnie zamienia siê w ciekawo¶æ i sympatiê, co mo¿na zaobserwowaæ daleko poza granicami naszego miasta, a nawet kraju. Dla jednych budowa nowego miasta i kombinatu metalurgicznego na zawsze pozostanie przekleñstwem systemu komunistycznego usi³uj±cego zdegradowaæ Kraków jako o¶rodek kultury i my¶li politycznej, a szczególnie jako sanktuarium narodowe. Dla innych za¶ by³a i jest szans± na lepszy start ¿yciowy, za³o¿enie rodziny i awans spo³eczny. Nie ma ju¿ pomnika W³odzimierza Iljicza Lenina, a huta jego imienia jest w³asno¶ci± prywatnego kapita³u zagranicznego.
Klasa III w Szkole Powszechnej w Luboczy, 1929 r. fot. Jadwiga Modliñska
Arcybiskup Adam Sapieha podczas po¶wiêcenia kamienia wêgielnego pod ko¶có³ w Czy¿ynach, 1936 r.
Ojciec ¦wiêty Jan Pawe³ II w Mogile 9.06.1979 r. fot. Jan Zych
Stan wojenny 1.05.1982 r. fot. Andrzej Wróbel
Nowa Huta chêtnie przyjmowa³a przybyszów ze wszystkich niemal stron kraju. Wielu z nich uleg³o asymilacji, inni zachowali odmienno¶æ wzbogacaj±c miasto o swoj± tradycjê, kulturê, sztukê, obyczaj, rzemios³o... Wywarli wp³yw na zmianê struktury spo³ecznej Krakowa, choæ – paradoksalnie – niekoniecznie w zgodzie z intencjami w³adzy komunistycznej. Sami równie¿ zyskali staj±c siê krakowianami. Nie mo¿na pomin±æ tak¿e motywów gospodarczych i ekonomicznych ca³ego przedsiêwziêcia.
Organizatorzy wystawy staraj± siê przywo³aæ ogólny klimat tych czasów, ukazaæ dynamikê i zakres przemian, które nast±pi³y po II wojnie ¶wiatowej. Od posadowienia Nowej Huty dzieli nas ju¿ ponad pól wieku, mo¿na wiêc bez emocji i z szerszej perspektywy dziejowej oceniæ okoliczno¶ci, które wp³ynê³y na decyzjê o jej budowie. Sprzyja temu tak¿e klimat spo³eczny i polityczny wolnego kraju. Dziêki zachowanym zdjêciom i towarzysz±cym im wspomnieniom w tym dyskursie nie brakuje g³osów mieszkañców kilkunastu wiosek, m.in. Mogi³y, Bieñczyc, Czy¿yn, Pleszowa, Grêba³owa, Krzes³awic i Luboczy.
Tu nie by³o biedy, ja³owych ugorów, zacofania, analfabetyzmu nawet. Ukazanie zapominanej powoli prawdy sprzed niespe³na 60 lat traktujemy jako swoisty obowi±zek tak¿e wobec potomków ówczesnych gospodarzy. Pamiêtaj± oni, ¿e to ich ojcowizna, z której zostali usuniêci dziadkowie, rodzice. Fotografia dokumentalna uwzglêdniaj±c kontekst historyczny mo¿e ³agodziæ dawne krzywdy, spowodowaæ realn± zmianê w postrzeganiu Nowej Huty i jej wspó³czesnego oblicza.
Stare zdjêcia uwieczni³y miejsca, których w Nowej Hucie przewa¿nie ju¿ nie ma, choæ przecie¿ s± to te same tereny. Opracowana i zaprojektowana przez generalnego projektanta Tadeusza Ptaszyckiego koncepcja zagospodarowania terenu do dzi¶ wyznacza zasadniczy kszta³t miasta, czêsto jest traktowana przez specjalistów jako wybitna kreacja urbanistyczna. Nowa Huta wzniesiona w swej pierwotnej czê¶ci (dzi¶ g³ównie obszar XVIII Dzielnicy) wed³ug regu³ realizmu socjalistycznego ma walory dostrzegane dopiero teraz, gdy opadaj± emocje, gdy wyros³y kolejne pokolenia pionierów, którzy przed dziesi±tkami lat wznosi³y te domy i osiedla. Jej architektura, po³o¿enie, zielone tereny z ³±kami i inne walory mo¿na oceniæ nie tylko spaceruj±c i je¿d¿±c szerokimi ulicami. Z lotu ptaka widaæ, ¿e to miejsce jest wyj±tkowe, zharmonizowane. To wszystko powsta³o wskutek zaanga¿owania i wysi³ku m³odych ludzi, którym czêsto obca by³a ideologia, którzy szukali miejsca dla siebie i zaznali awansu spo³ecznego. Nowohuckie osiedla by³y zasiedlane przez dziesi±tki tysiêcy czêsto niewykwalifikowanych robotników przyby³ych z ró¿nych stron, w tym z biednej Ma³opolski. Po¶ród nich byli repatrianci zza Buga i ci, którzy szczê¶liwie wracali z ZSRR, ludzie z ziem odzyskanych, ¿o³nierze AK, górale, ¦l±zacy, Cyganie, Ukraiñcy, Grecy... Niektórzy w³a¶nie tu ukryli siê przed stalinowskimi represjami. Byli te¿ rosyjscy specjali¶ci zatrudnieni przy budowie miasta i kombinatu metalurgicznego tak wa¿nego dla powojennej odbudowy i industrializacji Polski.
Na prze³omie lat 40. i 50. XX w. przyby³y tu tysi±ce m³odych ludzi o zró¿nicowanych nawykach i standardach kulturowych. Bywa³o, ¿e inwentarz domowy czasami chowano w ³azienkach nowohuckich bloków, a posi³ki przygotowywano na ogniskach przed blokami. By³y k³ótnie, pijañstwo, problemy obyczajowe i przestêpczo¶æ, które nie sprzyja³y asymilacji. To pog³êbia³o spo³eczn± nieufno¶æ pomiêdzy mieszkañcami starego Krakowa a przybyszami “ze ¶wiata”. Kontrasty jednak zanika³y, niepokoje ustêpowa³y w miarê up³ywu lat oraz dojrzewania nowych pokoleñ. Proces adaptacji przyspiesza³y wzrastaj±cy poziom kultury i homogenizacja ¿ycia spo³ecznego. Nowohucianie stawali siê krakowianami.
Zamieszczone w albumie i na wystawie zdjêcia pochodz± z lat 1890 – 2007
i przywo³uj± uniwersalne refleksje o drogich ka¿demu cz³owiekowi korzeniach okre¶laj±cych jego miejsce na ziemi, daj±cych poczucie bezpieczeñstwa, pokazuj±, jak wa¿na jest ci±g³o¶æ kultury, ludzka pamiêæ i ¶wiadomo¶æ w³asnej to¿samo¶ci. Czy pamiêæ indywidualna i zbiorowa oraz lepsza znajomo¶æ historycznych ju¿ realiów pomo¿e nam w ¶wiadomym kszta³towaniu przysz³o¶ci, czy te¿ oka¿e siê ci±¿±cym i nieporêcznym baga¿em? Sami oceñmy, gdy¿ jest to sprawa subiektywna. Wydaje siê, ¿e stare fotografie mog± siê okazaæ po¿yteczne szczególnie dla m³odszego pokolenia, które chce siê dowiedzieæ czego¶ wiêcej o swojej “ma³ej ojczy¼nie”. Wiedza, wra¿liwo¶æ oraz osobiste do¶wiadczenie okre¶l± ich stosunek do tematu wystawy. Autentyzm zarejestrowanych na papierze fotograficznym ludzi, sytuacji i miejsc mo¿e u³atwiæ ocenê nieodleg³ej przesz³o¶ci.
Nowa Huta w ¶wiadomo¶ci spo³ecznej jawi siê coraz czê¶ciej jako miejsce niezwyk³e i niebanalne. Przez dziesiêciolecia skazana na stereotypowy obraz i traktowana jako wstydliwa pami±tka po czasach PRL -u, teraz “najm³odsza siostra Krakowa” staje siê modna.
W jej historycznych meandrach odbijaj± siê losy powojennej Polski. Miasto to jednak nie tylko obszar w przestrzeni, ale przede wszystkim ludzie tê przestrzeñ tworz±cy, ich ¿yciorysy, spe³nione marzenia i zawiedzione nadzieje, praca ich r±k, dorobek cywilizacyjny i duchowy. To stanowi cz±stkê naszej kultury narodowej, któr± trzeba i warto zachowaæ dla potomnych.
To w³a¶nie powód naszych starañ o urzeczywistnienie tego albumu i wystawy.
W mistrzejowickiej ¶wi±tyni ÆWIERÆ WIEKU MSZY ZA OJCZYZNÊ
21 czerwca br. o godz. 18.00 w ko¶ciele parafialnym w Mistrzejowicach, odprawiona zosta³a uroczysta Jubileuszowa Msza ¦wiêta za Ojczyznê, w 25-lecie pierwszej Mszy, któr± w czerwcu 1982 roku odprawi³ w tej intencji ks. Kazimierz Jancarz.
Jubileuszowej Mszy przewodniczy³ kapelan „Solidarno¶ci” ks. W³adys³aw Palmowski w asy¶cie sze¶ciu kap³anów. W nabo¿eñstwie udzia³ wziêli m. in. przewodnicz±cy Zarz±du Regionu NSZZ „Solidarno¶æ” Wojciech Grzeszek, przewodnicz±cy hutniczej „Solidarno¶ci” W³adys³aw Kielian, radni Miasta Krakowa: Jan L. Franczyk, Marek Stelmachowski i Stanis³aw Ziêba oraz liczni uczestnicy inicjatyw podejmowanych przez ks. Kazimierza Jancarza w stanie wojennym. Obecna by³a tak¿e m³odzie¿ ze Szko³y Podstawowej nr 85 im. ks. Kazimierza Jancarza z jej dyrektorem Barbar± Nowak, a tak¿e znany krakowski fotografik i autor wystaw, które w stanie wojennym eksponowane by³y w dolnym ko¶ciele w Mistrzejowicach, Stanis³aw Markowski. Wiernym, którzy wype³nili w ubieg³y czwartek ko¶ció³ ¶w. Maksymiliana M. Kolbego towarzyszy³y poczty sztandarowe.
- Pozwólcie, ¿e przypomnê s³owa Ojca ¦wiêtego Jana Paw³a II, które wypowiedzia³ do nas w Mogile, do której przyby³ jako papie¿ 9 czerwca 1979 r. Przypomnia³ wówczas, ¿e Nowa Huta zbudowana zosta³a na fundamencie Krzy¿a. Najpierw tego pierwszego, który znajdowa³ siê w podkrakowskiej Mogile – w pobli¿u Starej Huty. I tego nowego, drewnianego, który stan±³ ju¿ okresie milenium, na miejscu maj±cego budowaæ siê nowego ko¶cio³a. I mieszkañcy Nowej Huty pozostali wierni Krzy¿owi. Udowodnili to zarówno w roku 1960 jak i w stanie wojennym – mówi³ do wiernych w kazaniu ks. Palmowski.
Po Mszy ¶w. wyst±pi³ chór pod dyrekcj± Rafa³a Marchewczyka, a w dolnym ko¶ciele otwarta zosta³a okoliczno¶ciowa wystawa przypominaj±ca dzia³alno¶æ ks. Kazimierza Jancarza w Mistrzejowicach. Wystawê, na któr± z³o¿y³o siê kilkaset dokumentalnych fotografii (m. in. Zbigniewa Galickiego, Stanis³awa Markowskiego, Andrzeja Stawiarskiego, Lucyny Lubañskiej i Zbigniewa Bielawskiego) zorganizowa³o Katolickie Centrum Kultury Mistrzejowice i Duszpasterstwo Ludzi Pracy w Mistrzejowicach. Wystawê mo¿na ogl±daæ do 1 lipca br. codziennie w godz. od 8.00 do 20.00.
(f)
Pogoda dopisa³a nadzwyczajnie i tegoroczna „Niedziela z Wand±” zgromadzi³a rekordowo wielu uczestników. Byæ mo¿e przyczyni³o siê do tego miejsce. Dotychczas „Niedziele z Wand±” odbywa³y siê na B³oniach Mogilskich, piêknym i zielonym terenie, ale jednak znacznie oddalonym od wielu nowohuckich osiedli. W tym roku po raz pierwszy ten wielki rodzinny festyn zorganizowano w samym centrum Nowej Huty, na ³±ce pomiêdzy Nowohuckim Centrum Kultury a os. Centrum E.
Festyn rodzinny otwarli gospodarze imprezy: przewodnicz±cy Rady i Zarz±du Dzielnicy XVIII Edward Porêbski oraz dyrektor M³odzie¿owego Domu Kultury im. J, Korczaka Monika Modrzejewska. W¶ród go¶ci znale¼li siê m. in. radni Miasta Krakowa: Jan L. Franczyk, Marek Stelmachowski i Stanis³aw Maranda, zastêpca przewodnicz±cego Zarz±du Dzielnicy XVIII Mi³os³awa Ciê¿ak, cz³onkowie Zarz±du: Ma³gorzata Szajewska, Irena Matras-Lech i Jozef Krê¿o³ek oraz radni Dzielnicy XVIII.
Festyn rozpocz±³ siê ju¿ o godz. 13.00 prezentacj± dorobku kulturalnego 14 nowohuckich przedszkoli. Pó¼niej na mieszkañców Nowej Huty czeka³ wystêp kabaretu „BAR”, koncerty Krakowskiej Orkiestry Staromiejskiej i zespo³u „Ch³opaki z naszej paki”, a o godz. 21.00 rozpocz±³ siê Teatr Ognia. Dla najm³odszych przygotowano liczne konkursy, a starsi w ramach „Bia³ej Niedzieli” mogli wykonaæ bezp³atnie badania diagnostyczne w specjalnym namiocie ustawionym przez III Oddzia³ Chorób Wewnêtrznych Szpitala im. Stefana ¯eromskiego. By dope³niæ obrazu „Niedzieli z Wand±” odnotujmy jeszcze takie atrakcje jak weso³e miasteczko dla dzieci, czy pokazy policji, stra¿y po¿arnej i Stra¿y Miejskiej. Dla zg³odnia³ych sprawnie funkcjonowa³a ma³a gastronomia. A wszyscy, którym nie obcy jest los nieuleczalnie chorych mogli wrzuciæ dobrowolny datek do puszek, które nosili wolontariusze Hospicjum ¶w. £azarza. W zamian otrzymywali tradycyjnego ¿ó³tego ¿onkila.
Patronat medialny nad imprez± sprawowali: G³os-Tygodnik Nowohucki, Dziennik Polski, TVP 3 Kraków, Radio Wanda i TV NET.
(f)
Ten serwis u¿ywa cookies i podobnych technologii (brak zmiany ustawienia przegl±darki oznacza zgodê na to)Prezentowane na stronie internetowej informacje stanowi± tylko czê¶æ materia³ów, które w ca³o¶ci znale¼æ mo¿na w wersji drukowanej "G³osu - Tygodnika Nowohuckiego".
