Głos - Tygodnik Nowohucki

„Atletico szlocha gdy strzeli Gadocha” - z wystawy „Do przerwy 0 : 1” FUTBOL PONAD PODZIAŁAMI
Dodane przez Administrator dnia 31/05/2012 18:20:46

Mało kto wie, ale historia sukcesów polskiego futbolu zaczyna się w roku… 1938. Ówczesna reprezentacja futbolowa Polski wzięła udział w Mistrzostwach Świata Piłki Nożnej. W futbolowej gorące, która coraz bardziej ogarnia kibiców, warto poznać sylwetki i losy piłkarzy tamtej reprezentacji.
Jak Eward Dytko pomocnik zespołu Dębu Katowice, z zawodu hutnik. Dzięki jego znakomitym występom Dąb Katowice awansował do I ligi piłkarskiej w roku 1936. Dytko podczas historycznego meczu z Brazylią grał całe spotkanie. Wziął również udział w zwycięskim meczu z Węgrami, rozegranym tuż przed wybuchem II wojny światowej. W czasie wojny, podobnie jak niektórzy jego koledzy, reprezentował niemieckie kluby, grając w FC Katowitz. Po aktywnej karierze piłkarskiej zajął się trenowaniem katowickich klubów i używać imion Edward, Jan. Życiorysy przedwojennych i tuż powojennych piłkarzy są pasjonujące. Widzimy, że wówczas nie funkcjonował zawód „piłkarz”.
Zawodnicy, jak Antoni Łyko, którego imię nosi dziś Wiślacki stadion, drobnej postury szybki i sprytny napastnik Wisły Kraków od 1930 roku, był wychowankiem Rakowiczanki i - z zawodu ślusarzem – zauważa mężczyzna odwiedzający wystawę „Do przerwy 0:1”, eksponowaną w Muzeum PRL, w dawnej siedzibie kina „Światowid” w os. Na Skarpie. Antoni Łyko zapisał się szczególnie w historii piłki nożnej golem strzelonym w prestiżowym meczu z Chelsea Londyn, w ramach obchodów 30.lecia „Białej Gwiazdy” , rozegranym 24 maja 1936 roku w obecności tłumu widzów i Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, późniejszego marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. Wisła wówczas pokonała Anglików 0 : 1. A. Łyko aresztowany w 1941 roku przez gestapo, przewieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz, został rozstrzelany w masowej egzekucji.
Po drugiej wojnie światowej polski futbol uległ dużej przemianie: zniknęły sportowe kluby żydowskie. Przestały istnieć kluby związane z „Sokołem” i „Strzelcem”. Piłkarze dawnych drużyn kresowych: lwowskiej „Pogoni” i „Czarnych” zostali przesiedleni na ziemie zachodnie. Nowa władza kazała tworzyć zrzeszenia sportowe oparte na wzorach płynących z ZSRR. Powstawało wiele klubów branżowych np. policyjnych jak „Gwardia”, wojskowych jak „Legia” i kluby o industrialnych nazwach, jak „Chemik” czy „Hutnik”. Z czasem piłkarze zatrudnieni na fikcyjnych etatach w zakładach pracy, czy „odbywający służbę wojskową”, przeszli na pełnoetatowe kontrakty piłkarskie.

Treść rozszerzona

Świętem dla kibiców piłki nożnej były międzynarodowe mecze klubów piłkarskich i polskiej reprezentacji. Bywało, że wygrywaliśmy z Anglikami, ale rzadko udawało się to nam z Rosjanami. Po II wojnie światowej było to bardzo niepolityczne, ale zawsze zmaganiom tych dwóch reprezentacji, (można je obejrzeć na ekranie umieszczonym nad zaaranżowanym w miejscu dawnej sali kinowej – stadionie piłkarskim) towarzyszyły silne, z podskórnym podtekstem politycznym, emocje. A Gerard Cieślik stał się bohaterem narodowym, gdy w 1957 roku strzelił dwie bramki reprezentacji Związku Radzieckiego na stadionie Śląskim w Chorzowie.
W późniejszych czasach PRL-u pojawiły się inne dylematy polityczne i patriotyczne związane z futbolem. Bo oto internowani w Białołęce działacze Solidarności zastanawiają się, czy w tej sytuacji wypada oglądać Mundial 1982 roku. - Mimo wszystko oglądaliśmy go, na przemyconym do celi telewizorze. Dzięki zwycięstwu nad Peru 5:1 wyszliśmy z grupy. W drugiej rundzie polska reprezentacja spotkała się ze Związkiem Radzieckim, co w roku 1982 miało swoją symbolikę. Wszyscy czekali co się wydarzy i doczekaliśmy się. Oto w transmisji telewizyjnej, w kadrze, zza bramki radzieckiej drużyny na moment pojawił się transparent z napisem „Solidarność” – wspominają ten moment Jan Lityński i Henryk Wujec.
Piłka nożna była zjawiskiem wykraczającym poza przeżycia sportowe. Na stadionach i przy radioodbiornikach gromadziły się całe rodziny, kibicując reprezentacji Polski. Nikt już dzisiaj nie pamięta, jak mieszkańcy południowej polski instalowali domowej roboty anteny aby z Czechosłowacji odbierać zawieszoną przez Gomułkę transmisję Mundialu 1970. - Wystawa przedstawia fenomen piłki nożnej w kontekście wzajemnych relacji z kulturą, gospodarka, a wreszcie polityką. Wystawa opowiada o najnowszej historii Polski. Także o tym, jak z atmosfery słabości i beznadziei powstaje światowa potęga (choćby w futbolu), dająca nadzieję i budująca poczucie dumy narodowej i jak rozkład tej potęgi zbiega się z czasem rozpadu politycznego systemu – podkreśla Jadwiga Emilewicz dyrektor Muzeum PRL.
***
Te i inne emocje towarzyszące kibicom znajdują znakomite odbicie w hasłach, jakie kibice zapisywali na transparentach wnoszonych na stadion. W ich treści buzują ukryte emocje i tęsknoty. Czasem mówią wprost: „ Pomidory dobre macie lecz z Górnikiem nie wygracie” (mecz Górnik – Levski Sofia 1970), albo „Gdy Górnik do boju rusza to Manchester w portki siusia„ (podczas meczu Górnik Zabrze – Menchester City 1971 r.).Górnik Zabrze był w latach siedemdziesiątych czasach Gorgonia i Lubańskiego, jedną z najlepszych polskich drużyn klubowych. Gdy walczył ze znakomitym Manczester City ducha walki piłkarzy umacniały hasła: „Gdy stoczniowcy kibicują to górnicy triumfują”, a - „Roma dla Górnika to jak marchew dla królika”, którym zagrzewali kibice swoich piłkarzy podczas meczu Górnik – AS Roma w roku 1970.
Ducha walki u piłkarzy miały wzmacniać także przypomnienia polskich znamienitych zwycięstw militarnych, hasła typu „Wstawaj z grobu królu Janie, Anglik w Wiedniu dziś dostanie (na meczu Górnik – Manchester City 1970 r.). Podobny motyw - wezwanie „Rozniosą jak husarze Turków polscy piłkarze” widniał na trybunach w czasie meczu reprezentacji z Turcją w roku 1971.
I choć na boiskach krajowych Górnik Zabrze zaciekle rywalizował z Legią Warszawa, to podczas walki obu klubów o Puchar Europy ich kibice jednoczyli się we wspólnym patriotycznym froncie. „Chłopcy z kraju tulipanów biorą bicie od ułanów„ – wypisali na transparencie kibice Legii w meczu z Feyenordem (1970), a rok później jeszcze przed meczem z Atletico Madryt zawyrokowali: „Atletico szlocha gdy strzeli Gadocha”, i „Wszyscy wiedzą dzisiaj w Słupsku, że wam Legia da po dupsku”.
Na wystawie „Piłka Nożna w PRL-u” i nie mogło zabraknąć „Ścieżki Kazików”. Tych sławnych Kazimierzy związanych z futbolem było kilku: oczywiście z najsławniejszym golkiperem – Kazimierzem Dejną i równie sławnym trenerem Kazimierzem Górskim. Najlepsze mecze „Orłów Górskiego” można obejrzeć na ekranie telewizora kineskopowego z tamtych czasów. Jest też szatnia piłkarska i Fiat 128 coupe, samochód jaki znany piłkarz Wisły i reprezentant Polski kupił sobie za mecze z Orłami Górskiego”, jest też żartobliwie zaaranżowany bar z „Piłkarskiego Pokera”.
Krystyna Lenczowska