Głos - Tygodnik Nowohucki

Dla Matki Boskiej majówki, dla Jezusa „czerwcówki”, czyli… – Kapliczki w Grębałowie
Dodane przez Administrator dnia 17/09/2011 17:28:23

Mijają lata - ludzie odchodzą i przychodzą, a one pozostają. Kapliczki - świadkowie dawniejszych i nie tak zupełnie odległych czasów, wydarzeń. Mijamy je codziennie, specjalnie się nad ich przeszłością nie zastanawiając, gdyż już stanowią stały element pejzażu. W Grębałowie jest ich dziewięć (o tę dziewiątą, przy ul. Lubockiej mogliby się spierać z mieszkańcami Luboczy). Każda z nich ma swoją historię.

Treść rozszerzona

I tak odnowioną ostatnio staraniem Towarzystwa Przyjaciół Grębałowa kapliczkę Matki Boskiej, zwaną dziś przez mieszkańców swojsko „Matką Boską Grębałowską”, wystawili mieszkańcy tej podkrakowskiej wsi w roku 1923, jako wotum za ocalenie i podziękowanie za powrót na ziemie ojców po I wojnie światowej.
Przed tą wojną w Grębałowie istniały 43 domy. Niestety, wieś znalazła się na przedpolu austriackiego fortu. Ale wieś ma odległą historię (w roku 1997 Grębałowianie uroczyście obchodzili 750 –lecie istnienia wsi). W listopadzie 1914 roku Grębałów został całkowicie zburzony przez wojsko aiustriackie, przygotowujące się do obrony Krakowa przed Rosjanami. Czyszczono przedpole fortu burząc wszystko: stodoły, stajnie, domy, wycinając drzewa. Grąbałowianie nie byli jedyni. Podobny los spotkał wiele podkrakowskich wsi. Całkowicie zniszczono wówczas Boleń, Bosutów, Olszanicę, Pękowice, Węgrzce, Zesławice, Rząskę, Krzyszkowice i Bielany. 22 wsie wokół Krakowa zostały zniszczone częściowo, także te w sąsiedztwie Grąbałowa. Wkrótce teren objęły działania wojenne. W roku 1916 rozpoczęły się pierwsze, nielegalne jeszcze, powroty. Wkrótce domy i zagrody na nowo odbudowano w starym miejscu. Kilka lat po wielkiej wojnie mieszkańcy wystawili kapliczkę – podziękowanie za powrót .Najprawdopodobniej w roku 1923 stanęła na skraju wsi. Dzisiaj jest to skrzyżowanie ulicy Grębałowskiej i Stokowej.
Figura Matki Boskiej stojącej na postumencie wysoko nad drogą, została teraz całkowicie odnowiona. A sama Matka Boska odzyskała piękne kolory szat i prawdziwie złoty ozdobny szlaczek (z płatków złota) na swoim płaszczu. Kapliczka została odnowiona z całą starannością, fachowo - przez konserwatorów. Teraz przetrwa lata. A każdy, kto będzie obok przejeżdżał, dowie się z zamocowanej w sierpniu pamiątkowej tabliczki, kiedy i za jaką przyczyną kapliczka powstała. Tabliczkę tę ufundowali Edyta i Zbigniew oraz Jacek Chmielowscy.
O ile niegdyś pod figurami Matki Boskiej mieszkańcy zbierali się, by śpiewać majówki, to pod kapliczkami ofiarowanymi Sercu Jezusowemu śpiewano tzw. „czerwcówki”… Także przy kolejnej, odnowionej staraniem Towarzystwa, grębałowskiej kapliczce - na skrzyżowaniu ulic Grębałowskiej i Studziennej. Ona również znajduje się w najstarszej części osiedla. Bo jądro starego Grębałowa stanowiły tereny okalane przez dzisiejsze ulice Franciszka Twaroga, Grębałowską aż do Kapliczki Matki Boskiej, dalej Stokową i znów do ul. Twaroga. Od czasów najdawniejszych, od strony wschodniej, przylegał do wsi folwark i jego zabudowania. Staw w sąsiedztwie kapliczki Serca Jezusowego przetrwał aż do roku 1957. Na zdjęciach z wmurowania pamiątkowej tablicy na kapliczce, widać go doskonale.
Tabliczkę wmurowali „mieszkańcy gromady Grębałów” na pamiątkę 300-lecia ślubów jasnogórskich króla Jana Kazimierza. Pierwotnie kapliczka miała upamiętniać dramatyczne zdarzenie. Wiemy o nim niewiele – tyle, co napisano na inskrypcji: „Boże chroń nas od podobnego pożaru jakiemu w 1811 roku Małgorzata Raczyńska uległa na pamiątkę kapliczkę ufundowała Maryjanna Miklaszewska posesorka tej wsi w 1868 roku. Jak wspomina Franciszek Nowak, prezes Towarzystwa Przyjaciół Grębałowa, nie tak dawno zjawili się u niego potomkowie fundatorki i chcieli się o tym wydarzeniu czegoś więcej dowiedzieć, ale nic więcej nie umiał im o tym powiedzieć. Odesłał ich do dawnej parafii w Pleszowie. Teraz po latach, kapliczkę Serca Jezusowego odczyszczono i starannie pomalowano. Dobrą farbą, na lata. - Musi być ktoś kto zainspiruje, a inni potem chętnie się włączają. I Towarzystwo Przyjaciół Grębałowa stara się taką rolę spełniać. Skorzystanie z dofinansowania z Gminy nie byłoby możliwe, gdyż w ostatnim budżecie miasta Krakowa nie zarezerwowano żadnych środków na konserwację podobnych obiektów, świadectw małych ojczyzn! Dlatego można było liczyć tylko na odzew ze strony mieszkańców. I nie zawiedliśmy się. Mieszkańcy Grębałowa odpowiedzieli na nasz apel: wsparli nas - jedni finansowo, inni własną pracą . Chciałbym im tą drogą podziękować – mówi przewodniczący Towarzystwa.
Zebrane w ten sposób środki wystarczyły na odnowienie kapliczek, ale to jeszcze nie wszystko. Wystarczyło pieniędzy by poprawić płyty chodnikowe wokół innego historycznego miejsca w Grębałowie - symbolicznego grobu upamiętniającego miejsca rozstrzelania 80 osób, 29 stycznia 1944 roku. O pozostawienie tego śladu dramatycznego wydarzenia mieszkańcy Grębałowa walczyli przez lata, choć po rozpoczęciu budowy osiedli mieszkaniowych na Wzgórzach Krzeslawickich, ówczesne władze postawiły pomnik upamiętniający je kilkaset metrów dalej. Dbał o to miejsce Stanisław Florkowski: to dzięki niemu i innym pamięć przetrwała. Symboliczna tablica znajduje się na terenie prywatnym. Nie jest to miejsce zapomniane, świadczą o tym kwiaty i znicze. Pamięć trwa. Także w najmłodszym pokoleniu – bo oto Grażyna, uczennica sąsiedniej szkoły podstawowej przyszła tu spisać notatkę historyczną o tym miejscu, a na ostatniej lekcji historii byli tu całą klasą. Przydałaby się jednak tablica przy ruchliwej ulicy Kocmyrzowskiej, oznaczająca miejsca męczeństwa Polaków w czasie II wojny światowej!
„Idź przez życie tak, aby ślady Twoich stóp przetrwały Cię” – ten cytat z biskupa Jana Chrapka załączyli członkowie Towarzystwa Przyjaciół Grębałowa w apelu do mieszkańców. I po dzisiejszych Grębałowianach ślad przetrwa. Odnowione wspólnym staraniem kapliczki, przetrwają wiele następnych lat.
(kl)