Głos - Tygodnik Nowohucki

30 lat temu w Nowej Hucie zawiązana została pierwsza grupa opozycyjna W OBRONIE GODNOŚCI LUDZI PRACY
Dodane przez Administrator dnia 23/04/2009 16:30:39

27 kwietnia 1979 roku w Nowej Hucie ogłoszono deklarację założycielską Chrześcijańskiej Wspólnoty Ludzi Pracy. Podpisali ją: Franciszek Grabczyk, Adam Macedoński, i Jan L. Franczyk. Czwarty założyciel – Wojciech Sukiennik, występował niejawnie. Wspólnota była jedyną, opozycyjną strukturą działającą na terenie Nowej Huty pod koniec lat siedemdziesiątych ub. wieku.
Członkowie ChWLP dość szybko zaczęli wydawać niezależny miesięcznik „Krzyż Nowohucki” – początkowo w formie klasycznego „samizdatu”, czyli przepisywanego w kilkudziesięciu egzemplarzach na maszynie do pisania biuletynu, a od stycznia 1980 roku drukowanego nielegalnie techniką offsetową czasopisma. Obok miesięcznika założono również Wydawnictwo Krzyża Nowohuckiego, w którym zaczęto wydawać książki poświęcone przede wszystkim tym wydarzeniom z dziejów Polski, które oficjalnie były przemilczane lub były przekazywane w sposób przekłamany. Pierwszą broszurą wydaną przez Wydawnictwo Krzyża Nowohuckiego w nakładzie kilkuset egzemplarzy były „Raporty katyńskie” ambasadora Owena O`Malleya. W pierwszych miesiącach 1980 roku do składu redakcji „Krzyża Nowohuckiego” dołączył Tadeusz Isakowicz-Zaleski – wówczas kleryk krakowskiego seminarium duchownego. Z oczywistych względów publikowane przez siebie teksty podpisywał pseudonimem Jacek Partyka.
Dwie książki nowohuckiego podziemnego wydawnictwo cieszyły się szczególną popularnością. Pierwszą był przedruk londyńskiego wydania „Zbrodni katyńskiej w świetle dokumentów” z przedmową Władysława Andersa. Książka miała objętość prawie 300 stron i była drukowana nielegalnie we Wrocławiu. Zadrukowane kartki były obrabiane przez introligatora już w Krakowie – książki były szyte lub klejone, w zależności od wersji wydawniczej (część nakładu miała oprawę twardą i była oprawiona w płótno, a część była klejona w oprawach miękkich). „Zbrodnia katyńska” została wydrukowana w nakładzie kilku tysięcy egzemplarzy, co było nie lada osiągnięciem biorąc pod uwagę zarówno trudności z zakupem papieru jak i konieczność przechowania w nielegalnej introligatorni góry zadrukowanego papieru. Taka introligatornia funkcjonowała przez kilka lat w jednej z piwnic na os. Centrum C – w budynku, który sąsiadował ze stojącym wówczas w al. Róż pomnikiem Lenina. Służbie Bezpieczeństwa nigdy nie udało się tej introligatorni namierzyć.
Drugą książką, która miała zresztą kilka nielegalnych wydań, było opracowanie przygotowane przez młodych krakowskich historyków (wśród jego autorów był n. in. Ryszard Terlecki) noszące tytuł: „Czego nie ma w podręcznikach? – Historia”. Opracowanie to wypełniało tzw. białe plamy obecne w oficjalnych podręcznikach szkolnych i w dostępnych na rynku książkach historycznych. Publikacja przeznaczona była dla uczniów szkół średnich i nauczycieli historii. Czytelnik dowiadywał się z niej m. in. o tajnym pakcie zawartym pomiędzy Stalinem i Hitlerem dotyczącym rozbioru Polski (o tzw. pakcie Ribbentrop-Mołotow), o zbrodni katyńskiej, o kulisach i przebiegu wypadków w Poznaniu w czerwcu 1956 roku, o inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację w roku 1968 oraz innych przemilczanych i niewygodnych dla władz komunistycznych faktach.
W Wydawnictwie Krzyża Nowohuckiego opublikowano również książkę Aleksandra Bregmana „Najlepszy sojusznik Hitlera. Studium o współpracy niemiecko-sowieckiej. 1939-1941”. Stefana Kisielewskiego „Stosunki Kościół – państwo w PRL”, Mieczysława Zułowskiego „Wojna z Rosją o niepodległość; 1918-1920”, ks. Władysława Bukowińskiego „Wspomnienia z Kazachstanu” i wiele innych. Działalność wydawniczą przerwało wprowadzenie stanu wojennego i internowanie Jana L. Franczyka, Adama Macedońskiego i Wojciecha Sukiennika.
Założyciele Chrześcijańskiej Wspólnoty Ludzi Pracy od początku zostali objęci „opieką” Służby Bezpieczeństwa. SB znała ich nazwiska, bo redaktorzy „Krzyża Nowohuckiego” – wzorem działaczy Komitetu Obrony Robotników – w redakcyjnej stopce podawali nie tylko nazwiska ale i swoje adresy. Genezę powstania ChWLP Służba Bezpieczeństwa dostrzegała w osłabieniu więzi pomiędzy Franciszkiem Grabczykiem, a Komitetem Samoobrony Społecznej KOR i podjęciem ściślejszej współpracy z Adamem Macedońskim. W swojej deklaracji założycielskiej Do wszystkich ludzi pracy założyciele ChWLP napisali m. in.: „ChWLP dąży do upowszechnienia chrześcijańskich ideałów i zasad życia, pogłębionego życia duchowego i religijnego wśród pracujących, rozwijania życia społecznego i kulturalnego, obrony i rozpowszechniania Praw Człowieka, ukształtowania postawy szacunku i uznania dla tysiącletniej tradycji chrześcijaństwa w Polsce, wśród całego społeczeństwa, dostarczania pełnej i obiektywnej informacji dla środowisk ludzi pracy, realizacji sprawiedliwego podziału dóbr duchowych, kulturalnych i materialnych, zgodnie ze wskazaniami chrześcijańskiej nauki społecznej”.
Założyciele deklarowali, że nie są partią polityczną, związkiem czy stowarzyszeniem, lecz wspólnotą ludzi pragnących służyć duchowi Ewangelii i w tym duchu pojmować i realizować codzienną pracę.
Służba Bezpieczeństwa cele ChWLP widziała inaczej. W aktach operacyjnych oficer SB zapisał: „celem działalności tej organizacji ma być poprzez propagowanie wśród społeczeństwa popularnych idei prokatolickich, uzyskanie maksymalnej liczby sympatyków i stworzenie obszernej bazy działania, a także realizacja postulatów o nadaniu kościołowi katolickiemu w Polsce szerokich przywilejów łącznie z działalnością polityczną” (zachowano pisownię oryginału – przyp. J. Sz.).
W innym dokumencie SB można przeczytać: „Przewodzący „Wspólnocie” „FG” (Franciszek Grabczyk – przyp. J. Sz.) i „AM” (Adam Macedoński – przyp. J. Sz.) prezentują pogląd, że organizacja nie powinna podporządkować się innym ugrupowaniom antysocjalistycznym, bowiem jako jedyna posiada oparcie w środowisku katolickim. W/w obawiają się niekonsekwencji w działaniu L. Moczulskiego i J. Kuronia, którzy są określani odpowiednio jako „moczarowiec” i „czerwony harcerz”. Stąd jednym z głównych celów działań organizacji jest uzyskanie poparcia kleru, przede wszystkim w zakresie druku i kolportażu „Krzyża Nowohuckiego”, zbiórek pieniężnych oraz udostępniania pomieszczeń. Mimo usilnych prób uzyskania poparcia kleru, założyciele „Wspólnoty” w prywatnych dyskusjach krytykują: bierność duchowieństwa oraz politykę personalną papieża i kurii krakowskiej”.
W dalszej części dokumenty oficer SB pisał: „Aktualnie „Wspólnota” stawia sobie za jeden z głównych celów uzyskanie własnej bazy poligraficznej, aby docelowo osiągnąć kilkutysięczny nakład „Krzyża Nowohuckiego”. Jego wydawanie i kolportaż, celem utrudnienia konfiskaty, zamierza się powierzyć uczniom szkół średnich. Pomimo, że „Wspólnota” dąży do rozbudowy bazy działania w oparciu o praktykujących katolików, dobór współpracowników prowadzony jest o bardzo ostre kryteria takie jak: aktywny stosunek do religii, dyscyplina organizacyjna i konspiracja działań, zgoda na ewentualne represjonowanie. Aktualną sytuację operacyjną ocenia się jako dogodną do podjęcia bardziej ofensywnych działań profilaktycznych i neutralizujących. Wiąże się to przede wszystkim z faktem, że „Wspólnota” pozostaje nadal w stadium organizacji, jest nieliczną i nadal nie określiła swego stanowiska wobec innych ugrupowań antysocjalistycznych”.
Członkowie ChWLP byli wielokrotnie zatrzymywani. Między innym 25 stycznia 1980 r. grupa funkcjonariuszy SB po raz kolejny weszła do mieszkania członka zespołu redakcyjnego „Krzyża Nowohuckiego” Franciszka Grabczyka, dokonując nieformalnego przeszukania jego mieszkania. Zabrano wówczas niezależne wydawnictwa, większą partię Karty Praw Robotniczych wydanej przez ukazującego się w Warszawie „Robotnika” oraz drugi numer „Krzyża Nowohuckiego”. W „kocioł” u Grabczyka wpadli tego dnia Adam Macedoński i Jan L. Franczyk. Tego ostatniego przewieziono następnie do Komedy Dzielnicowej MO na os. Zgody, gdzie oficer SB przeprowadził z nim dwugodzinną „rozmowę” na temat niecelowości działania tego rodzaju „pożal się Boże wspólnoty” – jak ją nazwał funkcjonariusz SB. Do podobnej akcji doszło na początku kwietnia, kiedy na 48 godzin ponownie zatrzymano Grabczyka i Franczyka.
Najbardziej spektakularną akcją ChWLP było zorganizowanie w dwudziestą rocznicę obrony krzyża, przemarszu spod Arki Pana pod historyczny krzyż na os. Teatralnym. Członkowie ChWLP wydrukowali wiele ulotek w formie telegramu, które rozlepili na terenie Nowej Huty. Informowano w nich, że 27 kwietnia 1980 r., po Mszy św. o godz. 11.00 w Arce Pana odbędzie się procesjonalne przejście pod krzyż. Dwa dni wcześniej, aby zabezpieczyć się przed zatrzymaniem na 48 godzin przez SB (takie prewencyjne zatrzymania przed różnymi uroczystościami stosowane były przez Służbę Bezpieczeństwa powszechnie), tynieccy benedyktyni umożliwili Franczykowi i Sukiennikowi dwudniowy pobyt w klasztorze. Obaj, w klasztornej celi, przygotowali transparent, na którym zacytowali słowa Jana Pawła II, iż nie można oddzielić krzyża od ludzkiej pracy, a w niedzielę, tuż przed Mszą św., podjechali taksówką pod sam kościół w Bieńczycach, gdzie czekał już na nich Adam Macedoński. Po zakończonej mszy, Macedoński podszedł do mikrofonu, którego celowo nie wyłączył bieńczycki proboszcz ks. Józef Gorzelany, i wezwał wszystkich do przemarszu, przypominając krótko historię obrony krzyża w roku 1960. Spod Arki wyruszył tłum liczący ok. 1000 wiernych. Skrzyżowane z ul. Kocmyrzowską zostało wyłączone z ruchu, a na poboczach stało kilka cywilnych pojazdów SB. Pod Teatrem Ludowym funkcjonariusze usiłowali porwać i wepchnąć do jednego z samochodów Adama Macedońskiego i Łukasza Świerza z SKS. Dano im spokój po gwałtownej reakcji uczestników przemarszu. Po dojściu pod krzyż pomodlono się za jego obrońców, odmówiono Anioł Pański w intencji Ojca Świętego, a Adam Macedoński jeszcze raz przypomniał wydarzenia z roku 1960. Pod krzyżem złożono przygotowany wcześniej wieniec i zapalno świeczki. Jak wspomina Franczyk: „Od tamtego czasu pod nowohuckim krzyżem już zawsze paliły się znicze”.
Jarosław Szarek