Od Nowej Huty po Novą Goricę. "Nowe Miasta, Nowe Narracje" na Alei Róż
Dodane przez Administrator dnia 03/07/2026 14:50:50
W przestrzeni Alei Róż można oglądać plenerową wystawę „Nowe Miasta, Nowe Narracje” (“New Towns, New Narratives”), poświęconą historiom europejskich nowych miast, ich mieszkańców i mieszkanek. Ekspozycja prezentuje nieoczywiste opowieści o miejscach planowanych jako symbole nowoczesności – od Nowej Huty po Milton Keynes, Visaginas czy Novą Goricę.
Wystawa podsumowuje Projekt „New Towns | New Narratives”, który realizowany był w latach 2024–2025 przy wsparciu programu Unii Europejskiej Citizens, Equality, Rights and Values (CERV). Inicjatywa, koordynowana przez International New Town Institute z Rotterdamu, połączyła partnerów z dwunastu krajów Europy – samorządy, uczelnie, instytucje kultury i organizacje społeczne. Skupiała się na odkrywaniu lokalnych historii nowych miast XX wieku. Polskę i Kraków, a konkretnie Nową Hutę, reprezentował Ośrodek Kultury im. Cypriana Kamila Norwida.
- Miasta te, podobnie jak Nowa Huta, powstały w latach 50., 60. i 70. XX wieku po obu stronach tzw. żelaznej kurtyny. Zazwyczaj jako miasta przy dużych zakładach przemysłowych, często satelickie wobec dużych ośrodków miejskich. Dziś wiele z nich boryka się z podobnymi wyzwaniami: negatywnym wizerunkiem, brakiem tożsamości historycznej, zmianami społecznymi i środowiskowymi – mówił Jarosław Klaś, dyrektor Ośrodka Kultury Norwida, otwierając wystawę.
W ramach projektu „New Towns | New Narratives” zorganizowano sześć międzynarodowych wizyt studyjnych. Odbyły się one kolejno w Nissewaard w Holandii, Grand Paris Sud we Francji, Drumul Taberei w Rumunii, Chemnitz w Niemczech, krakowskiej Nowej Hucie oraz w Novej Goricy w Słowenii, Europejskiej Stolicy Kultury 2025. Poprzez działania artystyczne, warsztatowe, badania i spacery miejskie uczestnicy i uczestniczki projektu szukali nowych sposobów opowiadania o historii, tożsamości i codziennym życiu przeobrażających się miast. Bo choć często postrzegano je jako miejsca „bez historii”, to z czasem wykształciły one własną tożsamość, pamięć i lokalne wspólnoty.
Piąte spotkanie odbyło się w dniach 4–6 czerwca 2025 roku w Nowej Hucie. Ośrodek Kultury Norwida gościł przedstawicieli miast partnerskich, badaczy, urbanistów, architektów, animatorów kultury i praktyków zajmujących się rozwojem lokalnym. Tematem spotkania była „społeczna przebudowa przestrzeni” ze szczególnym uwzględnieniem zieleni miejskiej. Próbowano odpowiedzieć pytanie o to, w jaki sposób mieszkańcy współtworzą miejsca, w których żyją i jak ich doświadczenia mogą wpływać na przyszłe procesy projektowe.
Wybór Nowej Huty na gospodarza jednej z wizyt nie był przypadkowy. Obecna dzielnica Krakowa pozostaje jednym z najlepiej zachowanych przykładów powojennego miasta planowanego w Europie. Jednocześnie jest miejscem intensywnych przemian społecznych i kulturowych. Ośrodek Kultury Norwida pełnił rolę nie tylko gospodarza, ale również dzielił się swoją wiedzą i praktykami animacyjnymi. To właśnie w Nowej Hucie europejscy partnerzy sieci mogli przekonać się, że o charakterze nowych miast decyduje nie tylko architektura, równie ważni są mieszkańcy i ich codzienne działania, które sprawiają, że przestrzeń żyje i stale się zmienia.
- Program obejmował warsztaty, pokazy, spacery. Uczestnicy i uczestniczki obserwowali nowohuckie podwórka, osiedlowe przestrzenie wspólne, ogólnodostępne tereny zielone, ogródki działkowe i ogrody społeczne. Mieli okazję zwiedzić również część terenów Kombinatu – mówi Jadwiga Bryś, kierowniczka Działu Promocji, która uczestniczyła również w wizycie studyjnej we Francji.
Spotkanie w Krakowie było aktywną wymianą wiedzy i doświadczeń także w temacie „opowiadania historii” – materialnego i niematerialnego dziedzictwa Nowej Huty. Na zakończenie projektu “New Towns, New Narratives”, powstała publikacja oraz wystawa prezentująca nowe miasta. Po raz pierwszy pokazano ją w słoweńskiej Novej Goricy, w Bukareszcie, teraz trafiła do Nowej Huty.
- Na wystawie prezentowane jest 16 miast. Każde ma swój krótki opis, biogram, podstawowe informacje o jego historii. Jest też “pamiątka” - jest to rodzaj ciekawostki, która symbolizuje każde nowe miasto. Można zobaczyć jego opisy w trzech wersjach językowych: polskiej, angielskiej i włoskiej - mówił Jarosław Klaś podczas otwarcia wystawy.
Produkcję i redakcję treści plansz przygotował Blaž Kosovel, asystentem produkcji jest Arne Zupančič, projekt graficzny wykonała Katja Pahor. Kuratorką i koordynatorką krakowskiej odsłony wystawy jest Monika Kozioł-Sumera, skład i adaptację językową wykonał Bartosz Giżycki, a tłumaczenie na język polski Michał Fluder. Montaż wykonali Maciej Kasprzyk i Michał Wnuk.
Wystawę „Nowe Miasta, Nowe Narracje”, przygotowaną przez Ośrodek Kultury Norwida, można oglądać do 29 września 2026 roku w przestrzeni wystawienniczej Alei Róż dzięki dofinansowaniu Gminy Miejskiej Kraków. Patronat nad wystawą objął Szlak Kulturowy “ATRIUM - Architektura Reżimów Totalitarnych XX wieku w Pamięci Miejskiej Europy”.
Monika Fiołek
Jarosław Klaś, dyrektor Ośrodka Kultury Norwida podczas otwarcia wystawy.
fot. Jadwiga Bryś