Skromni świadkowie wielkiej przeszłości
Dodane przez Administrator dnia 07/02/2020 19:09:12

---

Czytelnicy „Głosu” wielokrotnie już byli informowani o wynikach ciekawych badań prowadzonych przez nowohuckich archeologów nie tylko na obszarze Krakowa, ale i na terenach oddalonych od wawelskiego grodu. Takimi pracami są, wspomniane w jednym z poprzednich numerów niniejszego tygodnika, wykopaliska w ruinach kaplicy pod wezwaniem Św. Anny w Kątach Starych koło Stopnicy w województwie świętokrzyskim.
Często przy okazji takich badań uwypuklają się paradoksy pracy archeologa – na przykład w miejscu, gdzie badacze, na podstawie uzyskanych wcześniej danych, spodziewają się znalezisk sprzed kilku tysięcy lat, natrafiamy na bardzo ciekawe znaleziska liczące „zaledwie” lat kilkaset, nierzadkie są też przypadki dokumentujące sytuacje odwrotne.
Nie inaczej stało się w wypadku odkryć dokonanych we wnętrzu krypty zrujnowanej kaplicy. Jak już wspomniano w poprzednim artykule dotyczącym tej tematyki, kaplicę pod wezwaniem Św. Anny w Kątach Starych dostawiono na samym początku XVIII wieku do korpusu barokowego kościoła pod wezwaniem Świętych Marii Magdaleny i Franciszka z Asyżu wznoszącego się w obrębie zabudowań zajmowanych wówczas przez Ojców Reformatów. Sam klasztor i kościół powstały w XVII wieku, w epoce baroku, a w kryptach zlokalizowanych pod kościołem znaleźli miejsce wiecznego spoczynku liczni członkowie znamienitych rodów zamieszkujących w okolicy, w tym, między innymi, matka słynnego kronikarza Jana Chryzostoma Paska. Natomiast krypta pod kaplicą pod wezwaniem Świętej Anny miała być miejscem pochówku Stefana Bidzińskiego, zmarłego w 1704 roku.
I właśnie takich znalezisk, pochodzących, głównie z czasów baroku, spodziewali się badacze, eksplorujący zrujnowaną, zasypaną gruzem, kryptę, niegdyś pięknej, wielobocznej kaplicy. Prowadząc badania, pieczołowicie przeglądali każdą łopatę gruzu, gdyż szybko okazało się, że znajdują się w nim pojedyncze spatynowane, bądź skorodowane przedmioty, które pierwotnie stanowiły zapewne wyposażenie pochówków, zniszczonych podczas działań wojennych w 1944 roku. Pozyskane zabytki poddane zostały drobiazgowej konserwacji, dostarczając, jak to często bywa w takich przypadkach, wielu niespodzianek.
Jedną z nich jest odkrycie misternie wykonanych, pierwotnie posrebrzanych, guzików, ozdobionych wyobrażeniem herbu. Analiza tego przedstawienia, czytelnego dopiero po przeprowadzeniu zabiegów konserwatorskich, wskazuje, iż na odkrytych guzikach umieszczony został herb Księstwa Warszawskiego. Na podzielonej pionowo na pół (czyli w słup) tarczy herbowej przedstawiony został w polu lewym herb Saksonii - naprzemianlegle dziesięć (w przypadku kolorowej wersji herbu, czarnych i żółtych) pasów, na których w skos umieszczona została zielona korona ruciana (jest to jednocześnie herb Wettynów, z których pochodził władca Księstwa Warszawskiego Fryderyk August I. W polu prawym, (czerwonym), znajduje się orzeł (biały) w koronie, na niektórych przedstawieniach trzymający w szponach berło i jabłko.
Księstwo Warszawskie istniało w latach 1807 – 1815. Znalezisko nasze jest więc o ponad 100 lat młodsze niż powstanie badanej kaplicy i umieszczenie w niej trumny z ciałem fundatora.
Początkowe zdumienie badaczy wyjaśniło się w toku dalszych prac, kiedy okazało się, że w eksplorowanej krypcie pochowano ponad 40 osób, a nie jak wskazywały dane źródeł pisanych – szczątki fundatora (Stefana Bidzińskiego) i kilku osób innych osób, w tym braci Rupniewskich. Co więcej, odkryte w krypcie tablice trumienne, z imionami, nazwiskami i datami śmierci niektórych spośród zmarłych, wskazują, że kolejne trumny umieszczano w niej nie tylko w XVIII, ale i w XIX wieku.
Przystępując do badań w krypcie kaplicy w Kątach Starych, spodziewano się, jak już wspomniano, znalezisk wywodzących się genetycznie jeszcze z XVII wieku. Wszak jej fundator, zmarły w podeszłym wieku, w roku 1704 r., pamiętał czasy wiedeńskiej wiktorii i był jednym z najbliższych współpracowników króla Jana III Sobieskiego. Tymczasem wśród znalezisk, zamiast szczątków sarmackiego kontusza, odkryliśmy guziki, pochodzące zapewne z munduru z czasów Księstwa Warszawskiego. A to już przecież czasy zaborów i „całkiem inna historia”.
Obecnie trwają prace mające na celu zidentyfikowanie przynajmniej części spośród odkrytych szczątków i połączenie ich z imionami i nazwiskami zmarłych, umieszczonymi na odkrytych w krypcie tablicach trumiennych. Bowiem tylko jedna tablica spoczywała bezpośrednio na trumnie ze szczątkami zmarłego (w tym wypadku w roku 1796 Józefa Jakuba Sołtyka). Inne, oderwane od trumien w wyniku wysadzenia kaplicy w powietrze 7 listopada 1944 r., tylko pośrednio wskazują nam kto jeszcze został pochowany w eksplorowanej krypcie.
Czytelnicy „Głosu” będą informowani na bieżąco o najciekawszych wynikach naszych badań.
Ks. Witold Januś SCJ, Ewa Kubica-Kabacińska, Jerzy Trzebiński
Podpis pod grafiką: Jeden z guzików z herbem przed i po konserwacji oraz Herb Księstwa Warszawskiego. Oprac. Ewa Kubica-Kabacińska, na podstawie zdjęć konserwatorskich i Encyklopedii PWN.