Średniowieczne witaminy
Dodane przez Administrator dnia 18/10/2019 20:02:00

---

Tereny Nowej Huty, to obszar pokryty bardzo urodzajnymi ziemiami – czarnoziemami powstałymi na lessach. Ten walor naszych okolic przez przeszło 7 tysięcy lat był doceniany i wykorzystywany przez społeczności rolnicze, które tutaj zamieszkiwały.
Nie inaczej było w czasach wczesnego średniowiecza, kiedy to na obecnych terenach Nowej Huty istniało kilka rozległych bogatych osad, w których żyła ludność trudniąca się głównie uprawą roli. Na ślady takich wczesnośredniowiecznych wsi archeolodzy natrafili, między innymi, w Cle, Pleszowie i Mogile. Pozostałości jednej z nich odkryte zostały w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku w Mogile, w miejscu, gdzie obecnie wznoszą się zabudowania szpitala im. Stefana Żeromskiego. Resztki innej, położonej również na terenach Mogiły, nieco dalej na wschód od wspomnianej poprzednio, znajdowały się na południe od terenów Kombinatu, a jej szczątki badane były, między innymi, w związku z licznymi robotami ziemnymi prowadzonymi wzdłuż ulicy Igołomskiej.
Ludzie, którzy żyli w tych osadach zajmowali się głównie uprawą roli i chowem zwierząt. W materiale archeologicznym nie brak jednak również śladów parania się zbieractwem i zajęciami pozarolniczymi (takimi jak garncarstwo, obróbka drewna, kamienia, poroża i kości oraz włókna). Do znalezisk świadczących o produkcji rolniczej należą przede wszystkim szczątki roślin uprawnych oraz chwastów zbożowych. Wykorzystywanie roślin uprawnych potwierdzają także pośrednio odkrycia przedmiotów służących do przetwarzania płodów rolnych: znaleziska żelaznych radlic i sierpa, fragmentów kamieni żarnowych oraz fragmentów glinianych prażnic. Aby poznać dietę naszych przodków, archeolodzy poddali odkryte materiały badaniom paleobotanicznym. Dzięki nim określono, między innymi, gatunki roślin, których resztki nasi przodkowie domieszali jako plewy do gliny, z której wylepiali następnie używane w gospodarstwie domowym ceramiczne brytfanny, zwane przez archeologów prażnicami. Do dzisiaj nie wiadomo do czego dokładnie służyły te przedmioty, podejrzewa się, że mogły być wykorzystywane do suszenia i prażenia owoców i ziaren zbóż. W tym jednak przypadku najciekawsza okazała się domieszka, jaką dodano do tworzywa, z którego wykonywano owe płaskie pojemniki. Wśród odkrytych szczątków wystąpiły resztki żyta zwyczajnego, jęczmienia zwyczajnego, pszenicy zwyczajnej, prosa zwyczajnego, pszenicy orkiszu i, prawdopodobnie, pszenicy płaskurki. Badaniom paleobotanicznym poddano również zwęglone pozostałości nasion znalezione w niektórych obiektach odkrytych na wspomnianych osadach. Oprócz wymienionych powyżej ziaren zbóż, w przepalonym materiale stwierdzono również ślady konopi siewnych i soczewicy jadalnej.
Ziarna zbóż stanowiły oczywiście podstawowy składnik pokarmów roślinnych, zapewniających mieszkańcom opisywanych osad wyżywienie. Jednak dziś, znając potrzeby naszych organizmów i wymogi piramidy żywieniowej zastanawiamy się, czy ludzie ówcześni spożywali również inne (oprócz soczewicy) rośliny strączkowe, warzywa i owoce. Wśród odcisków nasion stwierdzonych w materiale, z którego wykonano mogilskie prażnice stwierdzono również szczątki pasternaku i marchwi zwyczajnej. W tym przypadku nie można niestety jednoznacznie stwierdzić, czy są to szczątki roślin uprawnych, czy dziko rosnących i czy były one przez naszych przodków konsumowane.
Szkoda, że znaleziska nowohuckie nie dostarczają nam więcej danych na interesujący nas temat. Z innych stanowisk wczesnośredniowiecznych, na przykład z grodziska w Stradowie koło Kazimierzy Wielkiej, znane są także szczątki grochu, a z badań przeprowadzonych w Krakowie na Okole i na Wawelu resztki bobu, a nawet kapusty polnej, ogórka, leszczyny, winorośli właściwej, śliwy i brzoskwini. Brak nam obecnie, niestety danych, aby stwierdzić czy wczesnośredniowieczni mieszkańcy Mogiły, Pleszowa i Cła raczyli się także pysznymi owocami, jak mieszkańcy Wawelu i Okołu, czy jednak ich dieta była pod tym względem uboższa, a strawa, obok dań mięsnych (na omawianych osadach odkryto bowiem, między innymi, kości krów, świń, kóz lub owiec, oraz kur) składała się głównie z dań zbożowych.
Ewa Kubica-Kabacińska


Fot. Janusz Bober.
Kwiaty marchwi zwyczajnej.