Antoni Łapajerski od lat śledzi losy nowohuckich kapliczek – OD BAROKOWYCH FIGUR PO OGRODOWE ŚWIĄTKI
Dodane przez Administrator dnia 01/04/2016 19:56:31

---

+ Jak dziś wyglądają, kapliczki, krzyże i święte figury, ci najstarsi świadkowie historii, towarzyszący mieszkańcom niektórych osiedli przez wieki…
- Trzeba przyznać, że od 2014 r. ZIKiT wspólnie z Miejskim Konserwatorem Zabytków odnowił wiele kapliczek w Krakowie. W 2014, w samej Nowej Hucie odnowiono 4 kapliczki: św. Floriana w Ruszczy przy ul. Rusieckiej, w Pleszowie obok kościoła przy u. Nadbrzezie, w Bieńczycach przy ul. Fatimskiej 10 i w Grębałowie przy ul. Darwina/Lubockiej.
W 2015 r. kolejne 4: w Beszczu przy ul. Niepołomskiej, w Bieńczycach przy ul. Fatimskiej 5, w Bieńczycach os. Szklane Domy (krzyż betonowy), oraz św. Jan Nepomucen z Matką Boską w Mogile przy ul. Powiatowej/Kopaniec. Planowana była też konserwacja krzyża betonowego w Kujawach przy ul. Popielnik, ufundowanego przez pilota W. Polesińskiego.
Tu muszę powiedzieć, że są też konserwacje zlecane przez grupę mieszkańców, osoby prywatne lub proboszczów. Tak odnowiona została ostatnio kapliczka przy ul. Stopki w Kościelnikach, przy ul. Fatimskiej 23, w Bieńczycach, krzyż z 1945 r. w Górce Kościelnickiej. Przez księdza proboszcza Andrzeja Kotta z parafii w Ruszczy, odnowiona została kamienna kapliczka z 1890 r., która przez kilka lat leżała zapomniana w ogrodach plebani. Do czasu budowy węzła kolejowego w Ruszczy stała przy skrzyżowaniu dróg wiodących z Ruszczy do Węgrzynowic i z Wadowa do Kościelnik. Obecnie po odnowieniu przez konserwatora Krystyna Kozieła, stoi przy placu poniżej kościoła.
+ Które, z tych świadków historii koniecznie wymagają interwencji konserwatora?
- Najważniejszą ubiegłoroczną konserwacją było odnowienie kapliczki w Mogile przy ul. Kopaniec. Jako społeczny opiekun zabytków od kilku lat zgłaszałem w sprawozdaniach do Miejskiego Konserwatora Zabytków zły stan części drewnianej tej kapliczki. Figury Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej i św. Jana Nepomucena oraz drewniana konstrukcja gabloty, były już bardzo zniszczone. I dlatego cieszę się, że w końcu doczekała się profesjonalnej konserwacji. Wykonał ją konserwator dzieł sztuki Mieczysław Majewski.
W swoich corocznych sprawozdaniach przekazywanych Miejskiemu Konserwatorowi Zabytków zwracam przede wszystkim uwagę na kapliczki, krzyże i figury drewniane. Wiadomo, drewno niekonserwowane najszybciej ulega degradacji. Tak działo się z krzyżami w Zesławicach, Pleszowie, Luboczy, z Bożą Męką w Łuczanowicach. Jednak po ich odnowieniu trzeba po kilku latach wykonywać przynajmniej bieżące konserwacje. Na konserwację czekają krzyże w Pleszowie - na skrzyżowaniu ul. Igołomskiej i Nadbrzezie (Meksyk) i przy drodze do Czulic we Wróżenicach. Cenna jest też, a od bardzo dawna nieodnawiana, drewniana dzwonnica słupowa stojąca przy kapliczce przy ul. Woźniców w Czyżynach. Nieraz i kamienne figury wymagają ponownej interwencji, jak np. rzeźba Matki Boskiej w Branicach. Odnowiona w 2007 r. znów wykazuje pęknięcia głowy.
+ W tym roku ma być odnawiana figura Matki Boskiej z branickiego parku. Ma tylko enigmatyczny napis, czy można coś więcej powiedzieć o jej pochodzeniu?
- Nie dotarłem do źródłowych materiałów dotyczących kamiennej figury Matki Boskiej stojącej w parku przy dworze w Branicach. Po detalach mogę jedynie określić, że jest to przedstawienie Matki Boskiej Lourdeńskiej. Przez Genowefę Zań-Ograbek, która w 1998 r. opracowała katalog kapliczek krakowskich, datowana jest na okres międzywojenny. Podaje ona też, że ufundował ją właściciel dworu. Na tą kapliczkę też zwróciłem uwagę w przesłanym właśnie sprawozdaniu społecznego opiekuna zabytków, wskazując na pilną potrzebę konserwacji i sugerując przeniesienie jej w bardziej nasłonecznione miejsce, gdyż ocieniona koroną drzew cały czas będzie narażona na zawilgocenie i zabrudzenie.
+ Czasami po odnowieniu i renowacji, kapliczki muszą zmienić patrona, jak kamienna figura w Wadowie, gdzie okazało się, że św. Antoni to jednak św. Stanisław Kostka ?
- Najstarszą kapliczką na terenie Nowej Huty jest kamienna figura św. Stanisława Kostki z Dzieciątkiem w Wadowie. Ufundowana była przez właścicieli gminy Wadów w 1780 r., jako dziękczynienie lub voto fundatorów. Mogła również upamiętniała zmarłych na zarazę lub w czasie wojny mieszkańców wsi gdyż konserwatorzy odkryli łaciński napis o 6 kobietach i 8 mężczyznach pochowanych w mogile, na której stoi. Data ufundowania wyraźnie jest pokazana na inskrypcji na cokole. Na mojej mapie z 1909 r. figura usytuowana jest przy skrzyżowaniu dróg za centrum wsi, w miejscu gdzie obecnie stoi. Do czasu konserwacji w 2004 r. opisywana była, jako postać św. Antoniego. Jednak przez konserwatorów Dorotę Wąchalską-Konik i Filipa Kowalczyka jednoznacznie wskazana została, jako św. Stanisław Kostka. Obaj święci przedstawiani są w podobny sposób, różnią się szczegółami habitów zakonnych.
Jeśli chodzi o najstarsze kapliczki w Nowej Hucie to na pewno należy także wymienić figurę Chrystusa Salwatora Mundi (Zbawiciela świata) w Branicach z 1781 roku. Ta też wcześniej zwana była inaczej. Potocznie, przez mieszkańców zwana była figurą Boga Ojca. Stoi przy ul. Rzepakowej na granicy dawnych wsi Wyciąże i Branice. Ufundowana z okazji rozgraniczenia własności dóbr nabytych przez Badenich od Augusty Poniatowskiej, siostry króla, zwanej Panią Krakowską. Przez konserwatorów zabytków uznawana za najcenniejszą kapliczkę w naszej dzielnicy. Wykonana przez nieznany krakowski warsztat kamieniarski, posiada styl barokowy. Opisana była przez Stanisława Tomkowicza w Tece Grona Konserwatorów Galicji zachodniej z 1906 r. oraz w Katalogu Zabytków w Polsce w tomie Powiat Krakowski z 1953 r. Ostatnia konserwacja figury Chrystusa Salwatora Mundi odbyła się w 2008 r.
+ Kapliczki to wcale nie jest zamknięty rozdział. I współcześni odczuwają potrzebę wyrażania w tej formie swojej religijności czy wdzięczności…
- Oczywiście, zwracam też uwagę na nowo powstające kapliczki. Zwłaszcza, gdy są wykonane z jakimś zaangażowaniem artystycznym. Do takich zaliczyłem kapliczkę św. Stanisława biskupa ufundowaną przez ks. Piotra Maroszka w 2011 r. w swojej rodzinnej wsi Dojazdów. Ponieważ to blisko Nowej Huty zamieściłem ją na swojej stronie. Na pewno na uwagę zasługują też kapliczki wykonane z dużą starannością fundatorów, stawiane przez właścicieli w ogródkach przy domowych. Są takie w Grębałowie, Kościelnikach, Przylasku Wyciąskim, na placu przy kościele na Wzgórzach Krzesławickich. Ale też przykuwają moją uwagę małe kapliczki jak np. skrzynkowa zawieszona na drzewie między blokami na os. Willowym, czy stojąca na słupku przy bloku nr 22 na os. Wandy. Fotografuję je i na pewno wkrótce zamieszczę również na swojej stronie.
+ Dziękuję za rozmowę.

Z Antonim Łapajerskim rozmawiała Krystyna Lenczowska


Kapliczka w Grębałowie.