Nowohuckie spacery – DO ŚWIĘTEGO BARTŁOMIEJA
Dodane przez Administrator dnia 28/05/2015 19:47:20

---

Naprzeciw mogilskiego klasztoru znajduje się jeden z najciekawszych zabytków sakralnych Krakowa, Małopolski i Polski – modrzewiowy kościół pw. św. Bartłomieja Apostoła. Warto tam zajrzeć, bo to szczególnej urody mała drewniana świątynia. Tym bardziej, że kościół ten został wpisany w Szlak Architektury Drewnianej.
Szlak architektury drewnianej, to drogowy szlak turystyczny powstały we współpracy województw śląskiego, małopolskiego i podkarpackiego. Współpraca nad tworzeniem szlaku trwała w latach 2001-2003. Kilka lat później, w latach 2008-2009, oznakowany został także szlak architektury drewnianej w województwie świętokrzyskim. Wszystkie obiekty usytuowane na szlaku zostały oznakowane tablicami informacyjnymi – stojącymi przed głównym wejściem do obiektów, na których umieszczono krótki rys historyczny obiektu w trzech wersjach językowych (polskiej, angielskiej i niemieckiej) oraz schematyczną mapkę całego szlaku wraz z oznaczeniem usytuowania obiektu na szlaku. Taka tablica znajduje się również przy kościele św. Bartłomieja.
Pierwszy drewniany kościół na potrzeby wiernych powstał w Mogile z inicjatywy biskupa Iwo Odrowąża zapewne jeszcze w XIII w., a jego istnienie jest potwierdzone w I połowie XIV w. Opiekę nad parafialnym kościołem sprawowali wówczas ojcowie cystersi. Kościół ten nie przetrwał jednak do naszych czasów. Obecny kościół został zbudowany później, dzięki staraniom opata Piotra Hirschberga. Budową kierował cieśla Maciej Mączka, o czym świadczy do dziś zachowany napis na portalu w kruchcie południowej. Uroczystej konsekracji parafialnej świątyni dokonał biskup Jan Rzeszowski w 1475 roku.
Kościół św. Bartłomieja jest prawdopodobnie najstarszą w Polsce trójnawową świątynią drewnianą o układzie halowym. Trzy nawy (o niemal równej wysokości) rozdzielone są ostrołukowymi arkadami, co , jak na wiek XV, było rozwiązaniem nowatorskim.
Niszczony przez pożary i wojny w swojej obecnej formie kościół pochodzi z połowy XVIII wieku, kiedy to został poddany gruntownej przebudowie. Około 1740 roku do korpusu kościoła dodano po bokach dwie symetryczne kaplice. W nawach i prezbiterium położono nowe stropy. Ponownej konsekracji dokonał biskup sufragan Franciszek Podkański w roku 1761. Około 1766 roku powstała polichromia o motywach architektonicznych, obejmująca całe wnętrze kościoła.
Kościół św. Bartłomieja jest budynkiem orientowanym z prezbiterium zamkniętym wielobocznie. W południowej nawie bocznej zachowały się ostrołukowe odrzwia gotyckie bogato dekorowane motywami roślinnymi, z herbem Odrowąż, datą wykonania 1466 oraz sygnaturą i podpisem twórcy Macieja Mączki.
Na wspomnianą polichromię składają się elementy dekoracji architektonicznej, medaliony z portretami biskupów (Iwo Odrowąża, Jana Prandoty i Zbigniewa Oleśnickiego), świętych i uczonych związanych z Mogiłą (bł. Wincentego Kadłubka) oraz herbami Odrowąż, Radwan oraz Abdank. Na stropie nawy głównej przedstawiono Wizję św. Bernarda z Clairvaux, rozkrzewiciela Zakonu Cystersów i wielkiego czciciela Matki Bożej. Na stropach kaplic bocznych znajdują się z kolei Apoteoza św. Izydora, patrona rolników oraz św. Bartłomieja Apostoła, patrona parafii.
Ołtarz główny z obrazem św. Bartłomieja (autorstwa ks. Jana Kaczmarka, profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego) uzupełnia malowidło iluzjonistyczne z ok. 1770 roku przedstawiające postacie św. Piotra i Pawła. W kościele znajduje się także obraz Matki Bożej z 1639 roku autorstwa zakonnika Benedykta Tarło. Całość wyposażenia dopełnia rokokowa ambona i drewniana chrzcielnica na kamiennej podstawie pochodząca prawdopodobnie z XVI wieku. Około 1752 roku obok kościoła zbudowana została drewniana, nakryta kopułowym gontowym hełmem, dzwonnica z bramą.
Przez okres zaborów aż do 15 kwietnia 1951 roku parafię w Mogile prowadzili księża diecezjalni. Ostatnim z nich był ks. Józef Zastawniak, który po przekazaniu parafii na nowo ojcom cystersom, został proboszczem nowo utworzonej parafii w Czyżynach. Pierwszym powojennym proboszczem cystersem parafii św. Bartłomieja w Mogile został o. Benedykt Matejkiewicz.
Warto dodać, że od 10 września 1884 do 30 września 1985 roku w mogilskiej parafii i w kościele św. Bartłomieja posługę wikarego pełnił ks. Józef Biba, który już jako kapłan zmienił nazwisko na Bilczewski. Ten późniejszy arcybiskup metropolita lwowski, został 26 czerwca 2001 beatyfikowany przez Papieża Jana Pawła II podczas jego wizyty we Lwowie. Kanonizacja Józefa Bilczewskiego przez papieża Benedykta XVI odbyła się 23 października 2005 w Rzymie.
W tym roku, kościół św. Bartłomieja Apostoła w ramach szlaku architektury drewnianej można zwiedzać od 7 maja do 30 września. Dni zwiedzania, to: czwartek, piątek i sobota w godz. od 9.00 do 18.00 z przerwą od 13.00 do 13.30 oraz niedziela w godz. od 12.00 do 17.00 (bez przerwy). Ojcowie cystersi zapraszają na niedzielną Eucharystię do kościoła św. Bartłomieja, która sprawowana jest tam o godz. 11.30. W czasie ślubów, pogrzebów i przypadających nabożeństw kościół nie jest udostępniany do zwiedzania. W wyszczególnionych dniach i godzinach otwartych jest 80 obiektów architektury drewnianej w Małopolsce i na Podkarpaciu. W każdym z tych obiektów do dyspozycji zwiedzających jest przewodnik.
(f)


Fot. Andrzej Kalinowski